طرح تعالی، مسیر تربیت عالم ربانی و مجاهد انقلابی

به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، حجت الاسلام والمسلمین محمد عالم زاده نوری، معاون تهذیب و تربیت حوزه های علمیه در دومین اجلاسیه سالانه راهنمایان تهذیبی و تربیتی مدارس علمیه کشور که در مدرسه علمیه معصومیه قم برگزار شد، وظیفه عالمان دین را تربیت دینی و معنوی انسانها دانست و خاطر نشان کرد: حوزه‌های علمیه، کانون تربیت عالمان دین است و عالمان دین وارثان انبیا هستند؛ یعنی همان علومی را که انبیا برای بشر آوردند، به خوبی می‌آموزند و همان نقشی را که پیامبران الهی در امت‌های پیشین داشتند، بر عهده می‌گیرند. نقش انبیا بر اساس گزارش قرآن کریم، «تزکیه و تعلیم کتاب و حکمت» است. بنابراین، مهم‌ترین مسئولیت و رسالت عالمان دین در امتداد حرکت پیامبران الهی، کوشش در تربیت دینی و معنوی و تعلیم انسان‌هاست.

وی ضمن تأکید بر یادگیری روش های روز جامعه برای تاثیر هرچه بیشتر در مخاطب، افزود: در اینجا به دو ضرورت مهم باید توجه کنیم: اول اینکه در حوزه‌های علمیه محتوای دین (فقه، اصول، اخلاق، کلام، تفسیر، فلسفه، عرفان، حدیث و...) به خوبی آموخته می‌شود، اما حوزویان برای آن مأموریت که در امتداد حرکت انبیا باید بر عهده بگیرند، گاهی آموزش‌های لازم را نمی‌بینند؛ یعنی راه و رسم، روش، دانش، هنر و مهارت تربیت کردن را در حوزه‌های علمیه نمی‌آموزند. این در حالی است که کسانی که کار اصلی‌شان مربیگری انسان‌هاست، برای مربیگری تربیت نمی‌شوند. این یک خلا و ضرورت در حوزه‌های علمیه است و دومین ضرورت این است که تربیت در حوزه‌های علمیه نسبت به تربیت توده مردم مؤمن در صحنه جامعه ویژگی خاصی دارد. خروجی نهایی تربیت در حوزه‌های علمیه باید «عالم ربانی، مجاهد، راهبر و مُعَلِّم» باشد؛ نه صرفاً آدم خوب یا عالم خوب. طبیعتاً تربیت چنین موجودی پیچیده‌تر، دشوارتر و پرمؤلفه‌تر از تربیت توده مؤمنان است. بنابراین لازم است نرم‌افزار تربیت در حوزه‌های علمیه ارتقا یافته‌تر و کامل‌تر باشد و دست‌اندرکاران امر تربیت با فناوری پیچیده‌تری آشنا باشند.

معاون تهذیب و تربیت حوزه های علمیه شکل گیری طرح تعالی در حوزه علمیه را حاصل نیاز به دو مؤلفه دانست و اظهار داشت: طرح تعالی در پاسخ به این دو نیاز شکل گرفت: اول تأمین نیروی انسانی تقویت‌یافته و کارآمد برای تربیت (تربیت مربی) و دوم ارتقای نرم‌افزار و فناوری تربیت در حوزه‌های علمیه.

حجت الاسلام والمسلمین عالم زاده نوری با برشمردن وجه تمایز طرح تعالی نسبت با سایر طرحها، ابراز داشت: مقدمات و ارکان تربیت در حوزه‌های علمیه که طرح تعالی ناظر به آن است و عوامل تربیتی بر اساس آن آماده و تجهیز می‌شوند، نقاط تمایز این دستگاه تربیتی با سایر دستگاه‌هاست که عبارتند از: ایمان‌محوری: ابتنای بر توحید، عبودیت، ایمان، باور به خدا و قیامت. ما معتقدیم برجسته‌ترین مربیان و روانشناسان تاریخ بشریت، انبیای الهی هستند که بهترین خدمات را مبتنی بر معرفت الله و عبودیت ارائه کرده‌اند. دستگاه تربیتی حوزه کاملاً ایمان‌مدار و توحیدگرا است. آرمان‌گرایی: در تربیت اسلامی و به‌ویژه حوزوی، یک آرمان متعالی به فرد داده می‌شود که تمام حیات او ذیل آن تعریف شده و حاضر است تمام سرمایه‌هایش را فدای آن کند. تفاوت بزرگ مردان تربیت‌یافته در اسلام ناب، داشتن یک آرمان بزرگ است (مانند شهید سلیمانی یا شهید آوینی). عالم حوزوی باید آرمانش «اقامه توحید در سراسر زمین» باشد و تمام وجودش را وقف این آرمان کند. رسالت‌مداری و رویکرد انقلابی: خروجی نهایی تربیت در حوزه، عالم انقلابی، مجاهد و رسالت‌مدار است که ذیل آن ایمان و آرمان، باید حرکتی جهادی، حماسی و انقلابی داشته باشد.

وی ادامه داد: غیرت بر هویت طلبگی: مربیان حوزه باید به‌صورت آگاهانه و هوشمندانه نوعی غیرت و تعصب بر هویت طلبگی داشته باشند. طلبگی باید به عنوان یک انتخاب حماسی و آرمانی مد نظر قرار گیرد. جامعیت تربیت: تربیت حوزوی فقط مختص ابعاد معنوی و عبادی نیست، بلکه در ساحت‌های مختلف (ایمانی، عبادی، خلقی، شخصیتی، فکری، زیستی، زیبایی‌شناختی، خانوادگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، تمدنی، جمعی و محیطی) به صورت جامع اتفاق می‌افتد. توازن در تربیت: شخصیت رشید در دستگاه تربیتی حوزوی دارای توازن است. اگرچه در همه ابعاد رشد کرده، اما این ساحت‌ها هم‌ارز نیستند و تناسب و اولویت‌بندی بین آن‌ها رعایت می‌شود.

معاون تهذیب و تربیت حوزه های علمیه افزود: رویکرد تربیتی مباشر: در کنار برنامه‌های عام (مانند درس اخلاق، محفل قرآن و...)، برنامه‌های جزئی، شخصی، مباشر و چهره‌به‌چهره نیز لازم است. رهگیری و رسیدگی مستمر: مربی باید در بازه زمانی نسبتاً طولانی با متربی در ارتباط باشد و کارهای متنوعی (آگاهی‌بخشی، انگیزه‌دهی، هشدار، ارجاع، برنامه‌دهی) را برای مراقبت و رشد او انجام دهد. این امر موجب انس، صمیمیت، شناخت و اعتماد بیشتر می‌شود. این رابطه، «اخوت اسلامی» است و نه مریدپروری؛ هدف این است که متربی به نقطه‌ای برسد که خودانگیخته و درون‌زا برای رشد خودش برنامه‌ریزی کند.  دانش‌بنیانی و آموزش‌های تخصصی: تربیت با این خطورت و خروجی آرمانی، نیاز به تخصص دارد و باید فراتر از سلیقه‌ها و تجربه‌های شخصی، بر آموزش‌های دانشی و مهارتی متین استوار باشد. تعالی و اوج‌گیری: تربیت حوزوی صرفاً اصلاح آسیب‌ها و رساندن افراد از زیر صفر به صفر نیست، بلکه افقی متعالی را در نظر می‌گیرد و متربی را به سوی اوج تعالی می‌کشد.

وی با ارائه گزارشی نسبت به اجرای طرح تعالی افزود: راهنمایان آموزش‌دیده‌ای که در طرح تعالی شرکت کردند پس از گذراندن دوره ۲۶۰ ساعته در شش فصل و پس از طی کردن مرحله احراز صلاحیت، حکم راهنمایی تهذیبی تربیتی دریافت کرده‌اند و در حوزه های علمیه سراسر کشور در حال فعالیت هستند. تاکنون چهار دوره بلندمدت (علامه طباطبایی، امام خمینی، علامه مصباح و امام خامنه‌ای) برگزار شده است. ۶۲۲ نفر در این دوره‌ها شرکت کردند که ۱۶۸ نفر آن‌ها راهنمای حکم‌دار هستند و در ۲۶ استان و ۹۱ مدرسه علمیه مشغول به فعالیت‌اند. طبق گزارش‌های ثبت شده در سامانه سجایا، ۲۱۸۴ طلبه تحت اشراف این راهنمایان قرار دارند. ۳۶۷ نفر راهنما نیز در حال تکمیل دوره هستند.

حجت الاسلام والمسلمین عالم زاده نوری در پایان ابراز داشت: علاوه بر این، دوره‌های کوتاه‌مدت دو یا سه روزه‌ای ویژه مدیران و معاونان مدارس علمیه در ۱۸ استان برگزار شده که ۷۹۰ نفر از معاونان مدارس علمیه در آن شرکت کردند. همچنین یک دوره ۶۰ ساعته ویژه مشاوران مدارس علمیه در قم برگزار شده است. در آخر باید این نکته را یادآور شوم میثاق مشترک بین ما و راهنمایان تهذیبی_تربیتی، کتاب «تربیت آرمانی توحیدی» است که رویکرد کلان تربیت را ارائه داده و ذیل آن باید سیزده کتاب دیگر در سیزده ساحت تربیتی تدوین شود که مقدمات آن آغاز شده است.