سهم فرهنگ و هنر از لایحه بودجه سال ۱۴۰۵

به گزارش سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، دفتر مطالعات آموزش و فرهنگ این مرکز درگزارش «بررسی لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ کل کشور (۱۹): بخش فرهنگ و هنر» آورده است که براساس لایحه بودجه ۱۴۰۵، سهم فصل «خدمات فرهنگی» از مصارف بودجه عمومی دولت (۵۹۰۰ همت)، حدود ۰/۳۶ برآورد شده است که نسبت به قانون بودجه سال گذشته، ۰/۰۱ درصد کاهش سهم اعتبارات را نشان می‌دهد.

در این گزارش تصریح شد که  مجموع اعتبارات هزینه‌ای و تملک دارایی‌های سرمایه‌ای فصل خدمات فرهنگی در لایحه بودجه ۱۴۰۵، حدود ۲۱/۵ همت برآورد شده که در مقایسه با قانون بودجه ۱۴۰۴، تنها ۶/۵ درصد رشد داشته است. این در حالیست که مجموع اعتبارات این فصل در قانون بودجه ۱۴۰۴ نسبت به عملکرد قانون بودجه ۱۴۰۳، رشدی قابل‌توجه و در حدود ۹۰ درصد را تجربه کرده بود که نشان‌دهنده افت محسوس رشد اعتبارات در لایحه بودجه ۱۴۰۵ است. عامل اصلی این افت، کاهش اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای لایحه ۱۴۰۵ است که با کاهش ۱۲/۵ درصدی، به حدود ۵/۵ همت رسیده است. همچنین مجموع اعتبارات مصوب هزینه‌ای و تملک دارایی‌های سرمایه‌ای دستگاه‌های اصلی این بخش در قانون بودجه ۱۴۰۴، حدود ۸/ ۱۴همت بوده که در لایحه ۱۴۰۵ با حدود ۱۶ درصد رشد به حدود ۱۷/۲ همت افزایش یافته است. 

در ادامه این گزارش آمده که در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵، بخش «امور تفریح، فرهنگ و مذهب» به فصول متعددی تقسیم شده است تا تخصیص منابع مالی به تفکیک حوزه‌های مختلف فرهنگی و اجتماعی روشن شود. عمده اعتبارات بخش فرهنگ و هنر علاوه‌بر فصل «خدمات فرهنگی»، در ردیف‌های «تحقیق و توسعه در تفریح، فرهنگ و مذهب» و «تفریح، فرهنگ و مذهب طبقه‌بندی نشده در جای دیگر»  قرار دارد اما چون سهم هریک از فصول، در ردیف‌های مذکور مشخص نیست، امکان ارائه سهم دقیق و نرخ رشد آن مقدور نیست.

در قسمت یافته های کلیدی این گزارش بیان شده که مجموع اعتبارات امور تفریح، فرهنگ و مذهب از ۵۲۹,۶۴۲,۴۳۱ میلیون ریال (حدود ۵۳ همت) در ۱۴۰۳ با رشد ۴۵/۵ درصدی به ۷۷۰,۴۷۷,۸۴۴ میلیون ریال (حدود ۷۷ همت) در مصوب سال ۱۴۰۴ رسیده و طبق برآورد لایحه ۱۴۰۵ با رشد ۳۷/۷ درصدی به ۱,۰۶۱,۲۳۰,۰۲۹ میلیون ریال افزایش یافته است. در فصل خدمات فرهنگی، مجموع اعتبارات از ۱۰۶,۶۲۳,۲۸۲ میلیون ریال  در ۱۴۰۳ با رشد ۸۹/۵ درصدی به ۲۰۲,۰۷۱,۹۹۶ میلیون ریال (حدود ۲۰/۲ همت) در ۱۴۰۴ رسیده است. اما در برآورد لایحه بودجه ۱۴۰۵ برای این فصل تنها ۶/۵ درصد رشد لحاظ شده که نشان‌دهنده افزایش اندک نسبت به سال ۱۴۰۴ است. 

شایان ذکر است سهم مجموع اعتبارات «فصل خدمات فرهنگی» از مجموع «اعتبارات امور تفریح، فرهنگ و مذهب»، از حدود ۲۶ درصد در سال ۱۴۰۴ به حدود ۲۰ درصد در لایحه ۱۴۰۵ کاهش یافته است. در نهایت، سهم «فصل خدمات فرهنگی» از مصارف بودجه عمومی دولت در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ در حدود ۰/۳۷ درصد بوده است که این سهم در لایحه ۱۴۰۵ با ۰/۰۱درصد کاهش به ۰/۳۶ درصد رسیده است.

در یافته های این گزارش مرکز پژوهش ها آمده که در نگاهی کلان و برای ترسیمی تصویری دقیق و واقع‌نما از بودجه فرهنگی کشور، مجموع اعتبارات ردیف‌های دستگاه‌های اجرایی حوزه فرهنگ (متشکل از بخش‌های «دین، ارشاد اسلامی و اوقاف»، «فرهنگ و هنر» و «رسانه») در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ اعتباری در حدود ۱۰۴ همت برآورد می‌شود که این اعتبار نسبت به مصارف بودجه عمومی دولت حدود ۱/۷۴ درصد است. همچنین سهم اعتبارات «امور تفریح، فرهنگ و مذهب» (به‌جز «فصل خدمات ورزشی و تفریحی») از بودجه عمومی دولت در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵، حدود ۱/۳۷ درصد است.

در ادامه یافته های گزارش این نهاد پژوهشی آمده که در بررسی دستگاه‌های اصلی بخش فرهنگ و هنر لایحه بودجه سال ۱۴۰۵، «وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی» به‌عنوان دستگاه اصلی با اعتباری معادل ۱۵۲,۲۶۸,۰۲۰ میلیون ریال (حدود ۱۵/۲ همت) بالاترین اعتبار را در این بخش به خود اختصاص داده است و پس از آن، سازمان تبلیغات اسلامی و دبیرخانه شورای‌عالی انقلاب فرهنگی به ترتیب با اعتباری معادل ۱۳,۵۰۰,۰۰۰ میلیون ریال (۱/۳۵ همت) و ۷,۹۹۸,۲۶۹ میلیون ریال (حدود ۸۰۰ میلیارد تومان) قرار دارند. درمجموع، اهم دستگاه‌های بخش فرهنگ و هنر اعتباری بالغ بر ۱۷۳,۷۶۶,۲۸۹ میلیون ریال (حدود ۱۷/۳ همت) از اعتبارات هزینه‌ای و تملک دارایی‌های سرمایه‌ای برآوردشده در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ را به خود اختصاص داده‌اند.

در ادامه این گزارش آمده که اعتبارات هزینه‌ای و تملک دارایی‌های سرمایه‌ای بخش فرهنگ و هنر در قانون بودجه سال ۱۴۰۴، معادل ۱۴۹,۱۰۵,۲۱۷۴ میلیون ریال (حدود ۱۵ همت) و در لایحه بودجه ۱۴۰۵ در حدود ۱۷۳,۷۶۶,۲۸۹ میلیون ریال (حدود ۱۷/۳ همت) بوده که رشد حدود ۱۶ درصدی را نشان می‌دهد. همچنین اعتبارات ردیف‌های متفرقه بخش فرهنگ و هنر، در قانون بودجه ۱۴۰۴ معادل ۲۰,۶۸۰,۰۰۰ میلیون ریال (حدود ۲ همت) و در لایحه بودجه ۱۴۰۵ معادل ۷,۷۲۰,۰۰۰ میلیون ریال (۷۷۲ میلیارد تومان) است که حدود ۶۲ درصد کاهش داشته است؛ اما در‌خصوص برنامه‌های هم‌افزایی و ارتقای فعالیت‌ها و تولیدات فرهنگی با محوریت هزینه‌کرد یک درصد از هزینه‌های شرکت‌های دولتی در بخش فرهنگ و هنر، در قانون بودجه ۱۴۰۴ معادل ۲۸,۱۲۲,۱۷۰ میلیون ریال (حدود ۲/۸ همت) و در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ معادل ۳۹,۷۵۰,۰۰۰ میلیون ریال (حدود ۴ همت) بوده که حدود ۴۱ درصد افزایش داشته است. درنهایت منابع اجرای تکالیف جدید قانون برنامه هفتم پیشرفت از محل ماده (۸) قانون هدفمند کردن یارانه‌ها در بخش فرهنگ و هنر، در قانون بودجه سال ۱۴۰۴ اعتباری معادل ۶,۰۸۹,۰۰۰ میلیون ریال (حدود ۶۰۰ میلیارد تومان) مصوب شد که در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ اعتباری برای بخش فرهنگ و هنر ذیل جدول ۱۴ لحاظ نشده است.

 بنابراین، در یک نگاه مقایسه‌ای کلان، مجموع اعتبارات بخش فرهنگ و هنر در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ به نسبت قانون بودجه سال ۱۴۰۴ از اعتباری معادل ۲۰۳,۹۹۶,۳۸۷ میلیون ریال (حدود ۲۰/۴ همت) به ۲۲۱,۲۳۶,۲۸۹ میلیون ریال (حدود ۲۲ همت)، با رشدی حدود ۸ درصد، افزایش یافته است.

در این گزارش پیشنهاد شد که براساس ماده (۱) قانون «الزام‌ها و احکام مورد نیاز قوانین بودجه سنواتی» (مصوب ۱۳۹۹/۰۷/۳۰)، درج الزام‌ها و احکام بودجه‌ای مندرج در قوانین بالادستی -ازجمله قانون برنامه پنج‌ساله جاری- در بودجه‌های سنواتی الزامی است. در همین راستا، بررسی‌ لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ نشان می‌دهد احکام بخش فرهنگ و هنر در قانون برنامه هفتم، شامل شاخص‌های کمّی مؤسسات فرهنگی و هنرجویان هنرستان‌های هنری (ماده ۷۴)، تأمین هزینه‌های آب و برق مراکز فرهنگی (بند «ح» ماده (۷۵))، حمایت بیمه‌ای از فعالان فرهنگ و هنر (بند «ذ» ماده (۷۶)) و حمایت‌های زیرساختی برای تولید پویانمایی (بند «پ» ماده (۷۶)) به صراحت در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ درج نشده‌اند که این نبود شفافیت و لحاظ نشدن اعتبارات می‌تواند اجرای این احکام را با مانع مواجه سازد. این امر به‌منزله نقض صدر اصل پنجاه و دوم قانون اساسی است که تصریح کرده است دولت لایحه بودجه را به ترتیب مقرر در قانون تهیه می‌کند.

متن کامل این گزارش را اینجا بخوانید.