از تأکید بر نوآوری تمدنی تا پژوهش هوشمند و تولید علم کاربردی

به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، مراسم معرفی و تجلیل از برگزیدگان بیست‌وهفتمین همایش کتاب سال و نهمین جشنواره مقالات علمی حوزه، صبح شنبه ۲۵ بهمن‌ماه ۱۴۰۴، در سالن همایش مدرسه امام کاظم(علیه‌السلام) برگزار شد. این آیین با حضور جمعی از اساتید، پژوهشگران، طلاب و فعالان حوزوی در فضایی علمی و صمیمی برگزار شد و بر استمرار حرکت پژوهشی و علمی در حوزه‌های علمیه تأکید شد.

در این مراسم، حضرت آیت‌الله جوادی آملی، استاد برجسته درس خارج حوزه علمیه قم، در پیامی به همایش با تأکید بر اهمیت علم و جایگاه منطق در حوزه‌ها و دانشگاه‌ها، اظهار داشت: ذات اقدس اله به قلم و مرکب قسم یاد کرده است و این نشان‌دهنده اهمیت بالای علم در نگاه الهی است.

وی افزود: رشته‌های مختلف علوم وجود دارد، اما ترازوی علوم در حوزه و دانشگاه منطق است؛ منطق راه تصور و تصدیق، گفت‌وگو و مواجهه با مغالطه‌ها را مشخص می‌کند، به‌گونه‌ای که نه خود در چاله نیفتد و نه دیگران.

شهید صدر قله تفکر اسلامی و نوآوری‌های تمدنی

آیت‌الله علیرضا اعرافی، مدیر حوزه‌های علمیه، در این مراسم با اشاره به محور پنجم بیانیه «حوزه پیشرو و سرآمد»، گفت: در این بیانیه از نوآوری‌های تمدنی در چارچوب اسلام سخن گفته شده و تصریح گردیده است که حوزه علمیه وظیفه دارد خطوط اصلی و فرعی تمدن اسلامی را ترسیم کند؛ این مسئولیتی بزرگ و تاریخی است که بر عهده نهاد حوزه نهاده شده است.

وی با گرامیداشت یاد و نام شهید آیت‌الله سید محمدباقر صدر، تصریح کرد: شهید صدر در سن ۴۷ سالگی به شهادت رسید، اما عظمت علمی او چنان است که در هر درس و بحث حوزوی، نام و اندیشه‌اش حضور دارد. او نابغه‌ای کم‌نظیر بود که در دهه سوم عمر خویش، کتابی بزرگ و اثرگذار در اندیشه اسلامی نگاشت و معادلات فکری جهان اسلام را دگرگون ساخت.

آیت‌الله اعرافی با اشاره به نوآوری‌های علمی شهید صدر بیان داشت: این متفکر بزرگ با اتکا به منابع اصیل اسلامی، نوآوری‌های بزرگی برای دفاع از اسلام در برابر اندیشه‌های انحرافی سامان داد و در برابر جریان‌های فکری منحرف ایستادگی کرد. اندیشه‌های او برای طلاب و پژوهشگران حوزه، الهام‌بخش و راهگشا است.

وی درباره شیوه علمی شهید صدر افزود: وی نخست، ریشه‌های اندیشه‌های رقیب را به‌خوبی می‌شناخت؛ دوم، تقریری منصفانه و دقیق از آن ارائه می‌داد؛ سوم، پاسخ‌هایی مستدل و متقن عرضه می‌کرد و چهارم، فراتر از نقد، نظریه‌های بدیل و جایگزین ارائه می‌نمود. پنجم، با گفتمان‌های بین‌المللی آشنا بود و ششم، قلم و بیان قدرتمندی داشت که موجب تغییر معادلات فکری شد.

آیت‌الله اعرافی همچنین با تأکید بر لزوم ادامه مسیر شهید صدر توسط جوانان و طلاب، اظهار داشت: این همان رویکرد تهاجمی است که رهبر معظم انقلاب در «بلاغ مبین» بر آن تأکید کرده‌اند؛ یعنی حضور فعال و مبتکرانه در میدان اندیشه و پاسخگویی عالمانه به شبهات.

وی جایگاه شهید صدر را پس از امام خمینی و علامه طباطبایی یکی از قله‌های تفکر اسلامی دانست و با اشاره به آیت‌الله فیاضی، افزود: از آیت‌الله فیاضی که بیش از نیم قرن از عمر خود را در حوزه‌های علمیه سپری کرده‌اند، نیز تکریم و تقدیر می‌کنیم و برای ایشان توفیق روزافزون آرزو داریم.

کتاب سال حوزه سنگر پاسداری از ارزش‌ها

آیت‌الله سید هاشم حسینی بوشهری، رئیس جامعه مدرسین حوزه علمیه قم نیز با تأکید بر اهمیت روزآمد و کارآمد بودن حوزه، گفت: کتاب و پژوهش علمی باید علاوه بر ارتقای بنیه فکری و فرهنگی مردم، پاسخگوی نیازهای واقعی جامعه و نظام اسلامی باشد و حوزه علمیه امروز، سنگر مقابله با شبهات و پاسداری از ارزش‌هاست.

وی افزود: کتاب سال حوزه، فراتر از انتخاب آثار برتر است. ما باید در ارزیابی علمی و محتوایی آثار، شناسایی افراد اهل قلم و دعوت از آنان برای پاسخ به نیازهای جامعه را در دستور کار قرار دهیم.

آیت‌الله حسینی بوشهری با اشاره به سابقه حرکت علمی حوزه گفت: بیست‌وهفت سال قبل این حرکت علمی شکل گرفت و با گذشت زمان و تلاش مستمر پژوهشگران، سال به سال پیشرفت کرده است. حوزه علمیه باید با کوشش پژوهشگران، این روند پیشرفت را ادامه دهد.

وی با تأکید بر اهمیت تولید محتوای علمی کاربردی افزود: کتاب نوشتن صرفاً برای کتاب نوشتن نیست؛ آثار علمی حوزه باید به حل یکی از دردهای جامعه و نظام اسلامی کمک کند و مستقیماً به نظام منتقل شود.

پژوهش‌های علوم اسلامی وارد مرحله نوین شد

حجت‌الاسلام محمدحسین بهرامی، رئیس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، با اشاره به تحول پژوهش‌های علوم اسلامی از «جست‌وجوی رایانه‌ای» به «گفت‌وگوی هوشمند با متن»، گفت: امروز امکان کاوش در ۱۳۸ هزار عنوان کتاب علوم اسلامی با طرح یک سؤال و به زبان طبیعی فراهم شده است.

وی افزود: این سامانه، پاسخ‌ها را مبتنی بر متون معتبر ارائه می‌دهد و مسیر پژوهش‌های علمی را متحول کرده است. در آینده نزدیک، این ظرفیت در رشته‌های تخصصی علوم حوزوی مانند فقه، اصول، تفسیر و کلام توسعه خواهد یافت.

حجت‌الاسلام بهرامی بر ضرورت سیاست‌گذاری، قانون‌گذاری و آموزش هدفمند برای بهره‌گیری صحیح از هوش مصنوعی در پژوهش‌های حوزوی تأکید کرد.

استقبال گسترده از همایش کتاب سال حوزه

حجت‌الاسلام سیدسجاد ایزدهی، دبیر بیست‌وهفتمین همایش کتاب سال و نهمین جشنواره مقالات علمی حوزه، با ارائه گزارشی از روند برگزاری این رویداد، گفت: در مجموع ۱۸۶۵ اثر پژوهشی شامل کتاب، پایان‌نامه سطح چهار و دکتری و مقالات علمی به دبیرخانه همایش ارسال شد که نشانه تقویت جایگاه علمی حوزه‌های علمیه و تعمیق تولید علم در علوم اسلامی و انسانی است.

وی افزود: در این دوره شاهد رشد ۲۰ درصدی مشارکت پژوهشگران غیرایرانی بودیم و ۱۶۳ اثر از هفت کشور ایران، افغانستان، پاکستان، بحرین، تاجیکستان، ترکیه و هند به دبیرخانه ارسال شد که بیانگر گسترش دامنه اثرگذاری علمی حوزه در سطح منطقه و جهان اسلام است.

دبیر همایش با اشاره به حوزه‌های علمی دارای بیشترین آثار تصریح کرد: فقه و حقوق با ۱۸۸ اثر، روان‌شناسی و علوم تربیتی با ۱۳۲ اثر، کلام و ادیان با ۱۱۲ اثر و علوم اجتماعی با ۸۷ اثر در صدر آثار ارسالی قرار داشتند.

وی در پایان تأکید کرد: این حجم گسترده آثار، حاکی از پیشتازی حوزه‌های علمیه در تولید علم ناب دینی و نقش‌آفرینی فعال در عرصه علوم اسلامی و انسانی است و می‌تواند پشتوانه‌ای ارزشمند برای پاسخ‌گویی به نیازهای فکری و معرفتی جامعه اسلامی باشد.

مراسم بیست‌وهفتمین همایش کتاب سال و نهمین جشنواره مقالات علمی حوزه با تقدیر از پژوهشگران و نویسندگان برگزیده در فضایی علمی و صمیمی برگزار شد و بر اهمیت تداوم حرکت پژوهشی، تولید علم کاربردی و پاسخگویی به نیازهای جامعه تأکید شد.

این رویداد، ضمن تجلیل از شخصیت‌های برجسته‌ای همچون شهید آیت‌الله سید محمدباقر صدر و آیت‌الله فیاضی، نقطه عطفی در مسیر ارتقای پژوهش‌های حوزوی و تعمیق مرجعیت علمی حوزه‌های علمیه محسوب می‌شود.