تربیت پسران بدون نقش فعال پدر ناقص است
به گزارش خبرنگار گروه جمعیت و تعالی خانواده خبرگزاری رسا، دکتر امیرمجتبی ادیب بهروز، مدیر مسئول موسسه فرهنگی اندیشه پژوهان خاوران در سلسلهنشستهای «پدر ـ پسری» با موضوع بررسی مقایسهای نقش پدر در خانواده و تربیت پسران در ایران و جهان، که در دانشگاه باقرالعلوم(ع) برگزار شد، با تأکید بر ضرورت بهرهگیری از چارچوب نظری منسجم در تحلیل نهاد خانواده، اظهار داشت: در این نشست تلاش شد نقش پدر بر اساس نظریه اجتماعی شهید مرتضی مطهری مورد بررسی قرار گیرد؛ چراکه ایشان از معدود متفکرانی است که خانواده را بهصورت نظاممند و از منظر ماهیت، کارکرد و غایت تحلیل کرده است.
وی با اشاره به نگاه فلسفی شهید مطهری به خانواده تصریح کرد: از منظر ایشان، خانواده نهادی مقدس است که صرفاً بر پیوند جسمانی زن و مرد استوار نیست، بلکه بر وحدت روحی، اراده مشترک و پیمانی اخلاقی و الهی بنا شده است.
دکتر ادیب «تعهد» را دومین اصل بنیادین خانواده در اندیشه شهید مطهری دانست و افزود: برخلاف رویکردهای صرفاً حقمحور، استاد مطهری تکلیف را مقدم بر حق میداند و معتقد است اصلیترین تکلیف خانواده، تربیت نسل آینده است؛ امری که به خانواده معنا و انسجام میبخشد.
مدیر مسئول موسسه فرهنگی اندیشه پژوهان خاوران با اشاره به اصل «تعادل» در نظریه خانواده شهید مطهری گفت: خانواده نه نهادی کاملاً فردی و نه صرفاً اجتماعی است، بلکه نهادی بینابینی با حقوق، تکالیف و کارکردهای مستقل بهشمار میرود.
وی «تکامل» را چهارمین اصل در ماهیت خانواده دانست و بیان کرد: تفاوتهای جسمی و روحی زن و مرد، زمینهساز رشد متقابل و سعادت خانواده است و این تناسب در رابطه والدین و فرزندان نیز بهصورت نسلی تداوم مییابد.
دکتر ادیب در ادامه با تشریح کارکردهای خانواده در اندیشه شهید مطهری اظهار داشت: در کنار تنظیم رفتار جنسی و تولید نسل، مهمترین کارکرد خانواده «مراقبت از فرزندان» است؛ مراقبتی که ابعاد جسمی، اخلاقی، روحی و معنوی را بهصورت توأمان دربرمیگیرد.
وی افزود: هرچند استاد مطهری در سالهای ابتدایی زندگی کودک، نقش مادر را پررنگتر میداند، اما از حدود هفت تا هشتسالگی به بعد، نقش پدر در تربیت فرزندان، بهویژه پسران، برجسته میشود و پدر باید بهصورت فعال در فرآیند تربیتی حضور داشته باشد.
دکتر ادیب با اشاره به مسئولیت متقابل نسلها تصریح کرد: از نگاه شهید مطهری، همانگونه که پدر در کودکی و نوجوانی مسئول تربیت فرزند است، فرزندان نیز در دوران سالمندی والدین، بهویژه نسبت به پدر و مادر خود، دارای وظایف اخلاقی و حمایتی هستند.
مدیر مسئول موسسه فرهنگی اندیشه پژوهان خاوران «حمایت معنوی» را دومین وظیفه مهم خانواده دانست و گفت: این بعد از حمایت، در جامعهشناسی غربی یا نادیده گرفته میشود یا جایگاه بسیار کمرنگی دارد؛ در حالی که در اندیشه شهید مطهری، نقش الگوی عملی والدین در دینداری فرزندان نقشی تعیینکننده دارد.
وی با اشاره به نقد استاد مطهری نسبت به دوگانگی گفتار و عمل والدین افزود: اگر پدر خود پایبند به ارزشهای دینی نباشد، توصیههای او نهتنها اثرگذار نخواهد بود، بلکه ممکن است آثار معکوس تربیتی بهدنبال داشته باشد.
مدیر مسئول موسسه فرهنگی اندیشه پژوهان خاوران در ادامه به «حمایت عاطفی» بهعنوان سومین محور وظایف خانواده اشاره کرد و گفت: حفظ احترام و صمیمیت میان زن و شوهر، بستر اصلی امنیت روانی فرزندان است و در این میان، حفظ شأن و جایگاه پدر در خانواده، نقشی اساسی در شکلگیری احترام و حمایت عاطفی متقابل دارد.
دکتر ادیب با اشاره به دیدگاه شهید مطهری در نقد رویکردهای افراطی فمینیستی اظهار داشت: تضعیف جایگاه پدر و خروج او از اقتدار اخلاقی و تربیتی، پیامدهای جدی برای بنیان خانواده بههمراه دارد و زمینه نفوذ آسیبهای اجتماعی به حریم خانواده را فراهم میکند.
وی در ادامه «حمایت معیشتی» را از دیگر وظایف اساسی خانواده برشمرد و افزود: از منظر استاد مطهری، پدر مسئول تأمین نفقه همسر و فرزندان است و در مقابل، فرزندان نیز نسبت به والدین سالمند خود وظیفه تأمین معیشت و حفظ ارتباط عاطفی دارند؛ چراکه رابطه فرزند و والدین صرفاً یک رابطه مالی نیست.
دکتر ادیب با اشاره به وظایف تربیتی ـ کنترلی خانواده گفت: مهمترین کارکرد این بخش، جامعهپذیر کردن فرزندان، بهویژه پسران، برای ورود به عرصه اجتماع است؛ فرآیندی که در آن نقش پدر بهطور ویژه برجسته میشود.
مدیر مسئول موسسه فرهنگی اندیشه پژوهان خاوران با اشاره به تفاوت دیدگاه شهید مطهری با جریانهای فمینیستی افزود: در حالی که فمینیستها بر تربیت یکسان دختر و پسر تأکید دارند، استاد مطهری معتقد است تربیت اخلاقی و دینی یکسان، اما جامعهپذیری اجتماعی متناسب با تفاوتهای جنسیتی و نقشهای آینده آنان است.
وی با اشاره به پیامدهای ضعف جامعهپذیری در جامعه امروز ایران تصریح کرد: نه خانواده و نه نهادهای جایگزین مانند مدرسه و رسانه، نتوانستهاند این خلأ را جبران کنند و نتیجه آن، ناتوانی بخشی از پسران در مواجهه با چالشهای اجتماعی و افزایش آسیبهای اجتماعی است.
مدیر مسئول موسسه فرهنگی اندیشه پژوهان خاوران در پایان با تأکید بر غایت خانواده در اندیشه شهید مطهری گفت: هدف نهایی خانواده، رساندن انسان به کمال روحی و سعادت دنیوی و اخروی است و این امر تنها در سایه تربیت متعادل فرزندان و ایفای صحیح نقش پدر در خانواده محقق میشود.