روضه خانگی؛ کارگاه تربیت اجتماعی و تمرین «مواسات»

به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام والمسلمین علیرضا پناهیان استاد حوزه و دانشگاه ظهر شنبه در نشست علمی «روضه خانگی، هسته مقاومت فرهنگی» که در دانشگاه باقرالعلوم(ع) برگزار شد، با انتقاد از یک برداشت نادرست در جامعه مذهبی گفت: متأسفانه خیلی‌ها دچار این اشتباه شده‌اند که دیگر نیازی به روضه‌های خانگی نیست و هیئت‌های بزرگ و مراسم عظیمی مانند اربعین می‌توانند همه نقش‌ها را ایفا کنند. وقتی به این آثار با عظمت می‌رسیم، برخی تصور می‌کنند که دوران آن سرچشمه اولیه یعنی روضه‌های خانگی گذشته است.

وی با اشاره به تجربه‌ای تاریخی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی افزود: بعد از انقلاب، در یکی از روزهای عاشورا اعلام شد که دیگر دسته عزاداری نداریم و باید به جای آن تظاهرات کنیم و با پلاکارد در میدان امام حسین(ع) حاضر شویم و علیه ظالمان جهانی شعار بدهیم، اما امام خمینی(ره) صریحاً تأکید کردند که عزاداری و مجالس روضه باید به قوت خود باقی بماند.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین پناهیان ادامه داد: امروز هم می‌گویم ضرورت روضه‌های خانگی از گذشته بیشتر است، زیرا نسل آینده‌ای که در خانواده‌های مذهبی در حال تربیت است ممکن است گمان کند عزاداری امام حسین(ع) صرفاً یک سنت اجتماعی است که از قلب و عاطفه عبور نمی‌کند و این تصور، آثار سوء جدی به دنبال دارد.

وی در ادامه توضیح این آسیب خاطرنشان کرد: وقتی به اولیای الهی ابراز ارادت می‌شود، برخی افراد جا می‌مانند و حتی ممکن است دچار لجاجت شوند. اگر ما صرفاً به مراسم عمومی اکتفا کنیم، این مجالس نمی‌توانند همه را جذب کنند و آن صدق لازم که باید در جان‌ها جاری شود، منتقل نخواهد شد.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین پناهیان با تأکید بر نقش تربیتی محیط خانه گفت: صدق تقوای قلب در تعظیم شعائر الهی، به‌ویژه برای جوانان و نونهالان، زمانی بیشتر تحقق پیدا می‌کند که کودک ببیند مادرش در خانه به روضه گوش می‌دهد و برای امام حسین(ع) اشک می‌ریزد. مجالس بزرگ کارکرد خودشان را دارند، اما بسنده کردن به آنها کافی نیست.

وی افزود: روضه‌های خانگی انتقال‌دهنده تعظیم شعائر به نسل‌ها هستند و این انتقال، یک انتقال قلبی است؛ انتقالی که هیچ سازوکار اجتماعی دیگری نمی‌تواند جای آن را بگیرد.

استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به امکان سنجش اجتماعی این مسئله گفت: می‌شود درباره این موضوع پژوهش‌های اجتماعی انجام داد. جالب است که برخی کسانی که نسبت به تظاهرات و تجمعات حسینی التزام و احترام بالایی ندارند، وقتی به روضه‌های خانگی بستگان خود می‌رسند، برخورد بسیار محترمانه‌تری دارند. این نشان می‌دهد که بخش خانگی برای اثبات صدق، به‌ویژه برای نسل نو، باید حفظ شود.

وی با انتقاد از وضعیت رایج در میان متدینان افزود: بنده تصور می‌کنم بسیاری از کسانی که در نماز جمعه و مجالس بزرگ شرکت می‌کنند، خود را به همان‌ها مکتفی می‌دانند و دیگر روضه خانگی ندارند، در حالی که این یک خلأ جدی است.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین پناهیان با اشاره به تفاوت‌های شخصیتی انسان‌ها تأکید کرد: نباید از همه انتظار داشته باشیم که از هیئت‌های بزرگ و عمومی خوششان بیاید. تیپ‌های شخصیتی انسان‌ها به‌شدت متفاوت است و روضه‌های خانگی امکان حضور کسانی را فراهم می‌کند که با تجمعات بزرگ ارتباط برقرار نمی‌کنند.

وی در بخش دیگری از سخنان خود با استناد به آموزه «کلکم راع و کلکم مسئول» گفت: برای حضور در یک نظام و حاکمیت اسلامی، هم خودمان و هم فرزندانمان نیاز به تربیت اجتماعی داریم و نزدیک‌ترین و مؤثرترین مسیر این تربیت، روضه‌های خانگی است. مادری که در خانه روضه برقرار می‌کند، به مرور در تعامل با انواع تیپ‌های اجتماعی قوی‌تر می‌شود. اگر بخواهید از میان بانوان، افرادی را برای فعالیت‌هایی مانند امر به معروف و نهی از منکر انتخاب کنید، کسی که برگزارکننده روضه خانگی است، معمولاً موفق‌تر عمل می‌کند.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین پناهیان ادامه داد: اینکه کسی خانه خود را زیر پای عزادار امام حسین(ع) بگذارد، یک مرحله مهم از اجتماعی شدن است. در چنین فضایی، افراد با یکدیگر ارتباط می‌گیرند و عالی‌ترین نوع ارتباط اجتماعی شکل می‌گیرد؛ ارتباطی که جامعه را به مواسات می‌رساند و هیچ چیزی مانند روضه‌های خانگی جامعه را به مواسات نزدیک نمی‌کند.

وی با بیان اینکه فرزندان بانیان روضه خانگی می‌توانند درس خوان تر باشند، در تبیین این نکته به یافته‌های علمی اشاره کرد و گفت: روان‌شناسان مدرسه‌ای را بررسی کردند که در آن زندگی همدلانه حاکم بود؛ نتیجه این شد که ۷۸ درصد رشد خلاقیت علمی داشتند، در حالی که مدرسه‌ای بدون همدلی تنها ۱۱ درصد رشد داشت. همدلی موجب خلاقیت علمی می‌شود و این همدلی در جایی مثل روضه‌ها به بهترین شکل شکل می‌گیرد.

حجت الاسلام‌والمسلمین پناهیان در پایان تصریح کرد: اگر بخواهیم مهم‌ترین نقص امروز جامعه را برشماریم، این است که تربیت اجتماعی متعالی شیعی، یعنی همان زندگی مواساتی، را نداریم. ساختارهای اداری و اجتماعی ما اغلب خلاف این فرهنگ است و جز در هیئت‌ها و اربعین، تجربه واقعی زندگی جمعی مواساتی را کمتر داریم.