بحران جمعیت نتیجه فردگرایی و گریز از خانواده است / خانواده فطری بستر تمدن‌سازی اسلامی

 

استاد حوزه و دانشگاه در ابتدای سخنان خود با تلاوت آیه شریفه «رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا» اظهار داشت: یعنی هدف غایی که ما داریم در موضوعی که شما مطرح کردید، گریز از فردگرایی هستش، نه اصالت فرد یا خانواده یا جامعه. چون در نگاه دینی ما هم فرد اصیل است، هم خانواده اصیل است، هم جامعه. آن جامعه‌ای که ما را به امامت می‌رساند.

 

وی افزود: بنابراین مثل جریان فمینیست که ما می‌گوییم زن‌گرایی، آنجا می‌گوییم که نه زن‌گرایی اصیل است نه مردگرایی، بلکه انسان صالح اصیل است. اینجا هم منظور ما این است که وقتی فردگرایی ما را به آنجا می‌رساند که طرف می‌شینه پای مانیتوری که غذا خوردن را و ادای غذا خوردن یک کسی از خودش در می‌آورد تا این را تشویق بکند به خوردن، یعنی آنقدر عزلت و تنهایی و گریز از جامعه به او وارد می‌کند که گویا طرح انسان از انسانیت خودش که مدنی‌بالطبع هست، گریز دارد و لذا باید آن را ما به یک مسیر دیگری داشته باشیم.

 

 

ظهیری با تأکید بر این نکته اول تصریح کرد: بنابراین فردگرایی در مقابل خانواده‌محوری، نه خانواده‌گرایی مد نظر. اصل بر این است که فرد را به نحوی تربیت بکنیم که رغبت به ایجاد خانواده در او ایجاد شود و آن خانواده برای او موضوعیت دارد.

 

دبیر ستاد راهبری زن و خانواده حوزه‌های علمیه به روایت پیامبر اکرم(ص) اشاره کرد و گفت: پیغمبر می‌فرماید کسی که ازدواج به او رغبت نداشته باشد از ما نیست. یعنی دوری گزیدن از ازدواج سنت حسنه روی دینی ما هست. این یک نکته.

 

 

استاد حوزه و دانشگاه نکته دوم را این گونه بیان کرد: ببینید ما یک سری وظایف فردی داریم که در تربیت ما، در آموزش ما، در کتب ما، در اصلاح نگرش به ازدواج. شما الان ازدواج را صرفاً یک تعهد اقتصادی برای جامعه مطرح می‌کنید. بعد طرف می‌آید می‌گوید که من پول ندارم پس ازدواج نمی‌کنم یا خونه ندارم ازدواج نمی‌کنم. در حالی که در آموزه‌های دینی و در بسیاری از مباحث دیگر مکاتب روانشناسی و جامعه‌شناسی، ازدواج یک تعهد اقتصادی فقط نیست، بلکه یک آرامش و تکامل انسانی است.

 

وی به حدیثی از امام صادق(ع) استناد کرد و گفت: امام صادق علیه‌السلام می‌فرمایند که دو رکعت نماز انسان متأهل از هفتاد رکعت نماز مجرد بالاتر است. ببینید چقدر ارزش‌گذاری معنوی می‌کند برای گریز از تجرد زیستن به سوی پذیرفتن تعقل. اصلاً اقبال عمومی نسبت به ازدواج.

 

 

 

ظهیری ادامه داد: بسیاری از اختلافات خانوادگی ما باید بیاید در آموزش‌های فردی ما، مثل چی؟ مهارت گفتگو، ارتباط مؤثر، مهارت‌های ارتباط زوجین با یکدیگر، بستر آن فراهم بشود یا مبارزه با کمال‌گرایی. به هر حال افراطی.

 

دبیر ستاد راهبری زن و خانواده حوزه‌های علمیه با ابراز تأسف از رویه موجود در جامعه گفت: من یک بار دیگر بگویم، ما متأسفیم به اینکه در جامعه ما وقتی آمدیم روی هر موضوع کار بکنیم، یا نمونه‌ها را مطرح کردیم یا آسیب‌ها را فقط گفتیم. ببینید خانواده متعادل خانواده بی‌مشکل نیست، خانواده‌ای است که قدرت مواجهه با مشکلات را دارد.

 

 

استاد حوزه و دانشگاه تأکید کرد: بنابراین ما نمی‌گوییم هرکه ازدواج بکند هیچ مشکلی دیگر ندارد، بلکه اصلاً تعهد خودش زمینه‌ای است برای اینکه بال پرواز باشند. امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود: «زهرا را چگونه دیدی؟ علی طاعت الله یار است، بال است.» این نگاه به ازدواج را باید ما در جامعه بیاوریم. نه مثلاً تمام مشکلات شما با ازدواج برطرف می‌شود یا اگر ازدواج بکنید همه مشکلات روی سر شما می‌شود. بنابراین اگر مسیر رشد را در ازدواج ببینیم، باید نگاهمان را در نگاه فرد به ازدواج ابتدائاً تغییر بدهیم.

 

 

ظهیری با اشاره به افراط‌گرایی در موضوع تعداد فرزندان گفت: افراط‌گرایی را که خدمتتان عرض کردم. مثلاً ما خانواده ۱۴ فرزند، ۱۵ فرزند، ۱۲ فرزند نادر است، مثل اینکه یک انسان ویژه عالی متعالی نادر است. احسان، خوب می‌خواهیم تربیت بکنیم، یک انسان متدین دیندار می‌خواهیم تربیت بکنیم. یک خانواده‌ای که دارای چند فرزند باشد، چند فرزند یعنی چی؟ یعنی این بچه بعداً عمو دارد، خاله دارد، همبازی دارد، تنها نیست.

 

دبیر ستاد راهبری زن و خانواده حوزه‌های علمیه تصریح کرد: بنابراین بله، ازدواج خانواده ۱۴ تا فرزند باشد خیلی خانواده خوبی است ولی این خانواده متعادل نیست، برای اینکه اصلاً امکانات و ضایعات موجود جامعه ما این اندازه را بر نمی‌تابد. و لذا رسانه نباید برود به اینکه مثلاً ما حتماً یا حداکثری داشته باشیم یا اصلاً بزنیم زیر بحث و موضوع را اصلاً نداشته باشیم.

 

 

استاد حوزه و دانشگاه پس از قطعی صدا و وصل مجدد، به ادامه سخنان خود پرداخت و گفت: من ادامه می‌دهم برای اینکه از فرصت استفاده بکنم. نکته دومی که هست، موضوع اول ما اصلاح رفتارهای فردی به سوی آموزش مهارت‌ها و ایجاد رغبت در افراد. دوم، تقویت فرهنگ از خانواده و راهکارهای در خانواده، مثل چی؟ مثل حذف تشریفات زائد.

 

 

ظهیری با انتقاد از رسانه‌ها در ترویج تجمل‌گرایی گفت: اما ما در خود رسانه‌های ما، آموزش‌های ما، تصویرسازی‌ها و رقابت‌های اجتماعی داریم به سوی تشریفات پیش می‌رویم و هر روز هم دارد بر آن اضافه می‌شود، از خریدها تا تجملات.

 

وی خاطرنشان کرد: فضایی که برای تشکیل خانواده، یعنی مانعی هست که خود خانواده برای تشکیل خانواده دارد ایجاد می‌کند. چرا می‌گویم خانواده؟ چون بسیاری از آداب و رسوم‌ها و شرط‌ها در خانواده شکل می‌گیرد، یعنی پدر و مادر و مادربزرگ و دایی.

 

 

استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به تغییرات در سنت‌های ازدواج گفت: مثل این که قبلاً مثلاً ما در جلسه بله‌برون، این جلسه مقدمات ازدواج و نامزدی خیلی مختصر بود، می‌رفت تشریفات به سوی عقد و ازدواج. ولی الان از قبل از عقد ازدواج، تشریفات شروع می‌شود.

تعریف خانواده از نگاه علامه طباطبایی؛ مبنای مقابله با انحرافات

دبیر ستاد راهبری زن و خانواده حوزه‌های علمیه با تأکید بر اینکه تشکیل خانواده مقدمه فرزندآوری است، گفت: تا وقتی خانواده تشکیل نشده، ما مسئله فرزندآوری معنا و مفهومی پیدا نمی‌کند.

وی در ادامه اظهار داشت: در غرب، کتاب‌های حقوقی آن‌ها گفته خانواده عبارت است از کسانی که زیر یک سقف زندگی می‌کنند. اما علامه طباطبایی رحمت‌الله علیه می‌فرمایند: خانواده عبارت است از ازدواج دو غیرهمجنس که بر اساس عقد نکاح این پیوند برقرار می‌شود و قابلیت تولید نسل دارد.

ظهیری با اشاره به جامع و مانع بودن این تعریف تصریح کرد: یعنی هر همجنس‌گرایی ممنوع، حیوان‌گرایی ممنوع، ابزارگرایی ممنوع، ازدواج سفید ممنوع، زیر یک سقف زندگی کردن بدون شرط و شرط و عقد نکاح ممنوع. و این اتفاقی است که الان دارد می‌افتد که خانواده شکل بگیرد و در قانون باید حمایت شود.

نقش رسانه و قانون در مقابله با تهاجم فرهنگی

استاد حوزه و دانشگاه با هشدار درباره نفوذ فرهنگی غرب گفت: آن‌ها آمدند چه کار کردند؟ مقابله کردند از طریق قانون، از طریق تعاریف، از طریق رسانه. ما داریم به ناخودآگاه به سوی آن‌ها پیش می‌رویم. برای چی فیلم ازدواج سفید می‌گذارید برای نقد؟ چیزی که اصلاً موضوعیت ندارد نباید اصلاً در جامعه مطرح بشود و قبیح باشد، حتی مطرح کردن آن.

دبیر ستاد راهبری زن و خانواده حوزه‌های علمیه افزود: بنابراین خانواده امن، خانواده صمیمی، خانواده مشروع و دوباره تکرار می‌کنم خانواده فطری و طبیعی را باید الگوسازی کنیم از سبک زندگی دینی. و این تکرار است، تکرار از باب تأکید، تأکید از باب تعمیق و ملکه شدن فرهنگ. کار فرهنگی که دو روزه و سه روزه و یک ساله و قانون ازدواج نمی‌شود، باید ملکه بشود بین ما.

وظیفه حاکمیت در ایجاد رغبت به ازدواج و فرزندآوری

ظهیری مهم‌ترین بخش سخنان خود را به وظایف حاکمیتی اختصاص داد و گفت: آخرین نکته‌ای که من خیلی روش باید صحبت بکنم، مسئله حمایت‌های حاکمیتی است. یک روایتی داریم که اگر یک زمانی حج تعطیل بشود، در کتاب امر به معروف و نهی از منکر بر دولت اسلامی واجب است از بیت‌المال پول بپردازد تا مردم…

وی با قیاس این مسئله با ازدواج و فرزندآوری ادامه داد: قانون جمعیت و تشویق و زمین، پول و وام را می‌دهی. من پدر و مادرم این کارها را می‌کردند، نه پدر و مادر این کار را نمی‌کردند. مثل آن حج که رغبت به آن بود، اگر زمانی نسبت به فرزندآوری بی‌رغبتی ایجاد شود، به ازدواج بی‌رغبتی ایجاد شود، بر حاکم مسلمان و دستگاه حاکمیتی واجب است از بیت‌المال مسلمین بپردازد برای رغبت به ازدواج و فرزندآوری و تسهیل در ازدواج.

مصادیق عملی تسهیل‌گری حاکمیت

استاد حوزه و دانشگاه مصادیق این حمایت‌ها را این گونه برشمرد: بله، سالن‌های دولتی باید سالن در اختیار ازدواج جوانان باشد. فرزندآوری بدون پرداخت هزینه، چه زایمان طبیعی، امکانات مقابله با ناباروری در جامعه. به هر دلیلی آمار ناباروری در جامعه رو به تزاید است. بر بیت‌المال مسلمین واجب است و حاکم اسلامی باید این تسهیل و فراهم کند.

راهکارهای سه‌گانه در سه سطح فرد، خانواده و جامعه

ظهیری راهکارهای خود را در سطوح مختلف این گونه تبیین کرد: بنابراین در فرد باید مهارت، رغبت، علاقه، تشویق، بسترسازی. در خانواده، سنت‌های غیرحسنه، رفع تشریفات زائد، فراهم نمودن بسترها، کمک و باهم بودن.

دبیر ستاد راهبری زن و خانواده حوزه‌های علمیه به فرمایش رهبر شهید اشاره کرد و گفت: یکی از کارهایی که حضرت رهبر شهید قدس‌الله نفسه فرمودند، فرمودند که واسه امین باشید برای همدیگه، ازدواج و فرزندآوری را تشویق کنید، کمک هم بکنید.

کمک به نگهداری فرزند در سیره اهل‌بیت(ع)

استاد حوزه و دانشگاه به سیره امام صادق(ع) استناد کرد و گفت: قبلاً مامان‌بزرگ‌ها بچه‌ها را حتی در زمان امام موسی‌بن‌جعفر علیه‌السلام… یا امام صادق علیه‌السلام، امام صادق خانمشان آمد گفت که این بچه مانع عبادات شخصی من است. دایه نمی‌گیری؟ یعنی حتی کمک در نگهداری فرزند اگر دوقلو یا سه‌قلو شد و یا فرزند پشت هم شد، استفاده از امکانات ارزان و مناسب. این هم در آموزه‌های دینی ما هست.

وی افزود: پس ما خانواده‌ها را منع نکنیم به اینکه چرا مثلاً حتماً درست بکنیم. مهدمان را باید به سوی مهدی که زمینه‌های تربیت و اصلاح‌گری به سوی شیوه‌های غلط را دارد، ترغیب و تشویق کنیم.

مقابله با فرهنگ غلط «فرزند کمتر، زندگی بهتر»

خانم ظهیری با انتقاد از برخی رسانه‌ها و فرهنگ‌های رایج گفت: یکی از بهترین راه‌های مقابله با تهدید کنترل جمعیت، این است که ما این افکار زائد را از جامعه، رسومات غلط را با آن مقابله کنیم. یکی از کارها، سنت‌های حسنه را ترغیب کرد در جامعه، با سنت‌های غلط مقابله کرد. مثل دور کعبه گشتند و بکاهند و تصفیه، سوت می‌زدند، شعر می‌خواندند.

وی با نگاهی انتقادی به پرسش از کودکان برای اجازه گرفتن برای فرزند دوم گفت: الان ما هنوز داریم فرهنگ فرزند کمتر، زندگی بهتر. از بچه سؤال می‌کنیم که تو دوست داری برادر و خواهر داشته باشی؟ اصلاً کجای دین، کجای روانشناسی این است که ما از بچه اولمان اجازه بگیریم برای بچه دوم بیاوریم؟

استاد حوزه و دانشگاه با قاطعیت این رویه را رد کرد و گفت: من از نخبگان عذر می‌خواهم. بعد آن بچه می‌گوید که نه، من ارثم، اتاقم، اسباب‌بازی‌ام را با کسی… اصلاً واقعاً من همه روانشناسان را الان می‌آورم جلسه بگذارم، این در آموزه‌های اصلاً دینی، روانشناسی، اخلاقی‌تر. بچه ۵، ۶ ساله را بپرسیم که تو اجازه می‌دهی؟ مگه بچه دیگر؟ هیچ کجا نداریم، اصلاً ممنوع است. مسائل مطرح کردن با بچه‌ها این در بعضی از رسانه‌های ما دارد می‌آید.

بازگشت به تربیت صحیح؛ وظیفه همگانی

دبیر ستاد راهبری زن و خانواده حوزه‌های علمیه در پایان سخنان خود خاطرنشان کرد: بنابراین بازگشت به تربیت صحیح، اصول اخلاقی صحیح در چارچوب دینی، ان‌شاءالله هم زمینه رغبت به اجرای قانون و حمایت، و همه با هم مکلفیم، موظفیم و حاکم اسلامی نیز مکلف و موظف است برای اینکه تسهیلات فرزندآوری را در جامعه فراهم کند.