الهیات مقاومت؛ محور تفسیر دوام حزبالله پس از شهادت فرماندهان
حجت الاسلام محمد ملکزاده عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در گفتوگو با خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، به مناسبت 28 بهمن شهادت سید عباس موسوی دبیر کل حزب الله لبنان و شیخ راغب حرب با طرح پرسشی، گفت: سؤال پیش می آید «با وجود شهادت سید حسن نصرالله و فرماندهان مقاومت دلیل موفقیت و سازمان و ساختار قوی حزب الله و تداوم خط مکتب مقاومت علی رغم بحران ها و فراز و نشیب ها چیست؟» اینکه چرا حزبالله لبنان بهمثابه یک «نهاد مقاومتی زنده»، با وجود فقدان رهبران و فرماندهان بزرگ، نهتنها فرو نریخته بلکه بازتولید شده و تداوم یافته است.
وی در پاسخ گفت: پاسخ را میتوان در ترکیب چند لایهی عمیق معرفتی، سازمانی و اجتماعی توضیح داد: یکی از کلیدیترین دلایل موفقیت حزبالله، مکتبمحور بودن آن است، نه فردمحور بودن. از این رو شهادت رهبر بهجای خلأ قدرت، به افزایش سرمایهی معنوی و انسجام درونی منجر میشود.
این استاد حوزه علمیه ادامه داد: این همان منطقی است که رهبران انقلاب اسلامی نیز بارها بر آن تاکید نمودهاند که انقلاب اسلامی وابسته به شخص نیست. از آن به «امتسازی بهجای قهرمانسازی» یاد میکنند.
وی با اشاره به آیه «وَ ما مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ ماتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلى أَعْقابِكُمْ»؛ «ومحمّد جز پيامبرى نيست كه پيش از او نيز پيامبران ديگرى آمده و در گذشتهاند. پس آيا اگر او بميرد و يا كشته شود، شما به آئين گذشتگان خود بر مىگرديد؟!». گفت: در این آیه خداوند میفرماید درگذشت انبیا که در راس آنها خاتم انبیا محمد مصطفی قرار دارد موجب شکست نهضت نمیشود.
حجت الاسلام ملک زاده تصریح کرد: دلیل دیگر را باید در الهیات مقاومت و فقه جهاد و شهادت جستجو کرد. حزبالله صرفاً یک سازمان سیاسی–نظامی نیست، بلکه بر الهیات مقاومت استوار است. در منطق اسلام، شهادت نه بهعنوان پایان زندگی، بلکه بهمثابه ارتقا و تداوم حیات جمعی فهم میشود. همین امر باعث میشود شهادت رهبران بزرگ در تاریخ اسلام موجب فروپاشی نهضت نشود.
وی با بیان اینکه یکی دیگر از دلایل را باید در نهادینهسازی رهبری و کادرسازی مستمر در سازمان حزب الله دانست، اظهار داشت: یکی از نقاط قوت کمنظیر حزبالله، ساختار منظم جانشینپروری است. لایههای متعدد فرماندهی اعم از میدانی، فکری، رسانهای، اجتماعی و تربیت نیروهای ماهر و مومن موجب عدم تمرکز تصمیمگیری بر یک فرد شده است. به همین دلیل شهادت فرماندهان گرچه موجب فقدان بزرگ است اما بحران راهبردی نخواهد بود.
استاد حوزه علمیه ادامه داد: از سوی دیگر، پیوند ارگانیک حزب الله با جامعهی شیعی و ملی لبنان قدرت آن را افزایش داده است. حزبالله برآمده از جامعه لبنان است. شبکه خدمات اجتماعی، آموزشی، درمانی و حمایتی و حضور واقعی این سازمان در زندگی روزمره مردم، مقاومت را به بخشی از هویت اجتماعی تبدیل نموده است. این پیوند اجتماعی سبب میشود حزبالله حتی با فقدان رهبران، پایگاه انسانی خود را حفظ کند.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی خاطرنشان کرد: نکته دیگر اینکه شهادت رهبران حزب الله بهمثابه سرمایهی راهبردی برای این سازمان مردمی تلقی میشود. در منطق مقاومت، خون شهید فقط احساس نمیآفریند بلکه قدرت نرم، مشروعیت اخلاقی و ارادهی جمعی تولید میکند به همین دلیل دشمن با حذف فیزیکی رهبران، به هدف خود نمیرسد بلکه ناخواسته به بازتولید گفتمان مقاومت کمک میکند.
وی در پایان در خصوص راز ماندگاری و موفقیت حزبالله لبنان با وجود شهادت رهبرانش خاطرنشان کرد: حزبالله یک سازمانِ فردی نیست؛ بلکه یک نهاد مکتبی و به مثابه یک امتِ دارای حافظه تاریخی است؛ به همین دلیل است که با شهادت رهبران، مسیر نهضت ادامه مییابد.