«حوزه پیشرو و سرآمد»؛ دو کلمه، یک رسالت
به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، هفدهم اردیبهشت ماه ۱۴۰۱ روزی ماندگار در تاریخ تشیع و روحانیت است. رهبر حکیم و فرزانه انقلاب اسلامی، حضرت امام سید علی خامنهای، با صدور پیامی به مناسبت یکصدمین سال بازتأسیس حوزه علمیه قم، سندی راهبردی و تمدنی را به جامعه حوزوی تقدیم کردند. این پیام که به «حوزه پیشرو و سرآمد» شهرت یافت، در امتداد بیانیه گام دوم انقلاب و با نگاهی عمیق به گذشته، حال و آینده حوزههای علمیه، نقشه راهی روشن برای طلاب، فضلا و مراجع ترسیم میکند. در این یادداشت، فرازهای کلیدی این پیام را با نگاه کاربردی مورد بررسی قرار میدهیم.
رهبر معظم انقلاب در این پیام، حوزه مطلوب را در دو واژه «پیشرو» و «سرآمد» خلاصه میکنند. پیشرو بودن به معنای حرکت در خط مقدم دانش، اخلاق و تمدنسازی است. حوزهای که نه تنها از تحولات عقب نمیماند؛ بلکه مسیر را برای جامعه و سایر نهادها روشن میکند. حوزه پیشرو، حوزهای است که پرسشهای نو را پاسخ میگوید و برای مسائل مستحدثه، راهکارهای فقهی، اصولی و فلسفی ارائه میدهد.
سرآمد بودن به معنای برتری در علم، تقوا، اخلاق و مدیریت اجتماعی است. حوزه سرآمد، حوزهای است که در عین حفظ اصالت و هویت دینی، الگویی برای سایر مراکز علمی و فرهنگی جهان اسلام باشد.
نگاه تمدنی؛ روح حاکم بر پیام
رهبر شهید انقلاب با نگاه تمدنی خود، حوزه را نه یک نهاد صرفاً آموزشی و عبادی؛ بلکه پیشران تمدن اسلامی معرفی میکنند. در این نگاه، «فقه» باید امتداد اجتماعی یابد و تنها به مسائل فردی و عبادی محدود نماند. فقه نظامساز، فقه حکومتی و فقه تمدنی، محورهای اصلی این نگاه هستند. فلسفه و کلام نیز باید از برج عاجی[1] خارج شده و به مسائل روز جامعه و جهان اسلام ورود کنند.
اخلاق و عرفان باید در متن جامعه جاری شوند و به نسخهای کاربردی برای سلامت معنوی جامعه تبدیل گردند.
حوزه مجاهد و انقلابی
یکی از محوریترین فرازهای پیام امام شهید انقلاب، تأکید بر حوزه مجاهد است. مجاهدت به معنای تلاش بیوقفه در مسیر علم، تهذیب و خدمت به جامعه است. رهبر انقلاب در این پیام، حوزه را به سه جهاد همزمان فرامیخوانند:
۱. جهاد علمی یعنی تولید علم نافع، تقویت اجتهاد پویا و پاسخگویی به شبهات فکری و اعتقادی.
۲. جهاد تبلیغی یعنی حضور میدانی مبلغان در نقاط مختلف کشور و جهان و استفاده از ابزارهای نوین تبلیغی.
۳. جهاد تمدنی یعنی کمک به شکلگیری تمدن نوین اسلامی با ارائه الگوی حکومتی و اجتماعی مبتنی بر قرآن و عترت.
تأکید بر اصالت و تحول
در پیام «حوزه پیشرو و سرآمد»، دو عنصر اصالت و تحول در کنار هم دیده میشود:
اصالت یعنی حفظ مبانی فکری، اصول اجتهادی، سنتهای اصیل علمی و اخلاقی حوزه. نهضت بازگشت به قرآن و عترت و پاسداری از حریم تشیع.
تحول یعنی نوسازی ساختارها، بهروزرسانی متون و روشهای آموزشی، توجه به رشتههای بینرشتهای و پاسخگویی به نیازهای زمان. این دو در کنار هم، حوزه را هم اصیل نگاه میدارد و هم پویا.
حوزه و مردم؛ پیوند ناگسستنی
رهبر معظم انقلاب در این پیام، حوزه های علمیه را در متن مردم و در خدمت مردم میخواهند. حوزهای که از غم و شادی مردم جدا نیست، در مسائل اجتماعی و اقتصادی ورود میکند و پناهگاه معنوی و فکری جامعه است. «حوزه انقلابی» یعنی حوزهای که در صحنههای ملی و بینالمللی حضوری فعال و تأثیرگذار دارد.
به عبارت دیگر پیام «حوزه پیشرو و سرآمد»، یک نقشه راه جامع برای حوزههای علمیه در قرن پانزدهم هجری است. حوزهای که هم پیشرو است و هم سرآمد، هم اصیل است و هم متحول، هم مجاهد است و هم حکیم، هم عابد است و هم مدیر.
این پیام، حوزه را به عنوان موتور محرکه تمدن اسلامی و جانشین واقعی انبیا معرفی میکند. طلاب و فضلای حوزه باید این پیام را به منزله میثاقی ملی و دینی بخوانند و برای تحقق آن، از هیچ تلاشی فروگذار نکنند.
[1] . از قرن نوزدهم این اصطلاح در اشاره به جهان یا محیطی به کار میرود که اندیشمندان در آن مشغول پیجوییهایی منفک از دغدغههای عملی زندگی روزمره میشوند. این لفظ معمولاً حامل دلالتهای تحقیرآمیز در خصوص انفکاک عمدی از جهان روزمره است: پژوهش خفیه، بیش از حد تخصصی، یا حتی بی حاصل، و نخبه گرایی آکادمیک.