ضرورت تبدیل سرمایه اجتماعی مراسم تشییع به سرمایه دانشی و روایت جهانی

حجت الاسلام محمدرضا حسن بیگی، معاون راهبردی مؤسسه میقات جوانان انقلاب اسلامی، در گفت‌وگو با خبرنگار گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، در پاسخ به این پرسش که رسالت و وظایف علما، طلاب و حوزه‌های علمیه در فضای این مراسم بزرگ چیست، تأکید کرد: حوزه علمیه نباید صرفاً در نقش یک راوی برای بیان وقایع و مراسم‌ها ظاهر شود، بلکه رسالت اصلی آن، ایفای نقش مفسر و تبیین‌گر است. تاریخ همواره نشان داده است که اگر حوادث بزرگ، تفسیر علمی و معرفتی پیدا نکنند، به تدریج از حافظه تاریخی جامعه کمرنگ شده و دیگران روایت‌های خود را بر آن‌ها تحمیل می‌کنند.

وی ادامه داد: نخستین وظیفه، تبیین معرفتی و الهیاتیِ این واقعه است. حوزه علمیه با توجه به شأن و جایگاه خود، باید این رویداد عظیم را در چارچوب مباحث قرآنی، کلامی، فقه سیاسی و اندیشه اسلامی تحلیل کند. نباید اجازه داد که حوزه، تنها به ادبیات عاطفی و احساسی صرف (که در بسیاری از رسانه‌ها دیده می‌شود) بسنده کند؛ چرا که نخبگان و فضای علمی داخلی و جهانی، امروز بیش از هر چیز به استدلال، تحلیل و تبیین استوار نیاز دارند.

معاون راهبردی مؤسسه میقات جوانان انقلاب اسلامی، با تاکید بر تولید روایت از مراسم تشییع پیشرو ابراز داشت: مسئله دوم، تبدیل این رویداد و حضور میلیونی مردم به ادبیات علمی و نظری است. امروزه جای خالی ده‌ها پایان‌نامه، کتاب، مقاله علمی و کرسی‌های تخصصی برای نظریه‌پردازی درباره ابعاد اجتماعی، سیاسی، تمدنی و فرهنگی این واقعه، واقعاً احساس می‌شود. اگر این تولید علمی صورت نگیرد، آن سرمایه اجتماعی عظیمی که تولید شده است، هرگز به سرمایه دانشی و ماندگار تبدیل نخواهد شد.

وی افزود: سومین رسالت، تربیت مبلغِ تراز جهانی است. مخاطب امروز ما تنها محدود به مرزهای داخلی نیست. طلاب و مبلغانی که به زبان‌های زنده دنیا تسلط داشته، با علوم انسانی آشنا هستند و شناخت دقیقی از رسانه‌های نوین دارند، می‌توانند پیام اسلام و انقلاب را برای مخاطبان جهانی ارسال کنند. تبلیغ در عصر حاضر، فراتر از منبر سنتی، یک گفت‌وگوی عقلانی با افکار عمومی جهان است؛ لذا تربیت نیروی انسانی که بتواند در سطح جهانی کنشگری کند، ضرورتی انکارناپذیر است.

معاون راهبردی مؤسسه میقات جوانان انقلاب اسلامی، با تاکید بر ایجاد پیوند میان حوزه و دانشگاه اظهار داشت: ایجاد پیوند میان حوزه با دانشگاه، هنر و رسانه ضروری است. تمدن نوین اسلامی نمی‌تواند محصول یک نهاد واحد باشد؛ بلکه باید از طریق هم‌افزایی حوزه با مراکز پژوهشی، هنرمندان، مستندسازان، نویسندگان و اندیشکده‌ها، از این ظرفیت‌های فرهنگی حمایت کرد تا این پدیده از حالت پراکنده خارج شده و به یک اثر ماندگار تبدیل شود. در این مسیر، هر دستگاه باید ماموریت ویژه خود را ایفا کند: دانشگاه‌ها باید به تولید علم و نظریه بپردازند، رسانه‌ها روایت‌های مستند و چندزبانه ارائه دهند، آموزش و پرورش مفاهیم را برای نسل جدید بازآفرینی کند و نهادهای فرهنگی نیز این سرمایه اجتماعی را به آثار ماندگار هنری و ادبی تبدیل نمایند.

حجت الاسلام حسن بیگی برگزاری مراسم تشییع را پدیده ای برای ابرا قدرت منطقه ای دانست و خاطر نشان کرد: وقتی مراسمی با حضور گسترده، آرام، منظم و در عین حال پرشور برگزار می‌شود، این پدیده در ارزیابی ناظران اجتماعی و بازیگران منطقه‌ای پیام‌های بسیار قدرتمندی دارد. حامیان جمهوری اسلامی، این حضور میلیونی را نشانه‌ای از پشتوانه اجتماعی مستحکم و تداوم گفتمان عمیق انقلاب می‌بینند؛ اما از سوی دیگر، دشمنان و منتقدان با مشاهده این ثبات و پیوند عمیق میان مردم و حاکمیت، در تحلیل‌های خود دچار سردرگمی می‌شوند، چرا که اهداف آن‌ها در بدنه اجتماعی کشور هرگز محقق نشده است.

وی با تاکید بر ماندگاری این مراسم بوسیله تبیین مفاهیم عمیق اسلامی ابراز داشت: بزرگ‌ترین خطا این است که این مراسم را صرفاً در سطح هیجانات و عواطف مردمی نگه داریم. جامعه‌ای که تنها با احساسات تحریک می‌شود، ماندگاری کمی دارد. اما اگر این واقعه را به فرصتی برای تبیین مفاهیم عمیقی همچون هویت اسلامی، استقلال، عزت، مقاومت، مردم‌سالاری و مسئولیت اجتماعی تبدیل کنیم و احساس را با معرفت پیوند بزنیم، آنگاه یک سرمایه تمدنی ماندگار تولید خواهیم کرد.

معاون راهبردی مؤسسه میقات جوانان انقلاب اسلامی، ادامه داد: دوم، ضرورت ایجاد «روایت جهانی با زبان مشترک بشری» است. برای تأثیرگذاری بر افکار عمومی جهان، نباید تنها به ادبیات درون‌گفتمانی و واژگان تخصصی محدود شد. ما باید پیام‌های خود را در قالب مفاهیمی که با فطرت و عقل بشری سازگار است، بازتعریف کنیم؛ مفاهیمی نظیر کرامت انسانی، عدالت، آزادی ملت‌ها، مقابله با اشغالگری و حق تعیین سرنوشت. هرچه زبان پیام ما جهانی‌تر باشد، دامنه اثرگذاری آن گسترده‌تر خواهد بود.

وی افزود: سوم، بهره‌گیری از ظرفیت «شبکه‌های نخبگانی و غیررسمی» است. امروزه جریان‌های فکری و افکار عمومی تنها از مسیر دولت‌ها عبور نمی‌کنند. دانشگاه‌ها، حوزه‌های علمیه، اندیشکده‌ها، فعالان فرهنگی و رسانه‌های مستقل، حوزه‌ای بسیار گسترده‌تر از سیاست رسمی را در اختیار دارند. ما باید با هدفمند کردن فعالیت این گروه‌ها، روایت ایران را فراتر از رسانه‌های رسمی و در بدنه اجتماعی جهان منتشر کنیم و از این طریق، جهان را از طریق شبکه‌های نخبگانی فتح نماییم.

حجت الاسلام حسن بیگی بر تولید آثار فاخر در این زمینه تاکید کرده و افزود: چهارم، تأکید بر «تولید محتوای فاخر» به عنوان ابزار ماندگاری است. تجربه نشان داده که گاهی اثر یک مستند باکیفیت، یک کتاب علمی، یک مقاله دانشگاهی یا یک روایت هنرمندانه، از صدها سخنرانی و خبر مؤثرتر است. اگر این فرصت را به تولید آثار ماندگار در حوزه‌های مستندسازی، ترجمه، هنر، ادبیات و پژوهش تبدیل کنیم، می‌توانیم گفتمان‌هایی ایجاد کنیم که برای قرن‌ها برای نسل‌های متمادی معنا داشته باشند.

وی مراسم تشییع رهبر شهید را به عنوان محرکی برای شکل گیری تمدن نوین اسلامی توصیف کرد و افزو: تمدن نوین اسلامی با دولت‌ها ساخته نمی‌شود، بلکه از طریق تعامل میان حوزه‌های علمیه، دانشگاه‌ها، اندیشکده‌ها، هنرمندان و نخبگان شکل می‌گیرد. اگر بتوانیم این واقعه عظیم را به محرکی برای گفت‌وگو و همکاری میان این شبکه‌های علمی و فرهنگی تبدیل کنیم، گامی بلند در مسیر شکل‌گیری یک زیست‌بوم تمدنی و ماندگار برداشته خواهیم شد.