حوزه علمیه و عهد آن با امام شهید انقلاب اسلامی
حجتالاسلام سعید هلالیان در گفتوگو با خبرنگار گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، در پاسخ به این پرسش که حوزههای علمیه چگونه میتوانند میراثدار امام شهید باشند و به عهد خود با ایشان وفادار بمانند، اظهار داشت: برای پاسخ به این سؤال، ابتدا باید به نسبت تاریخی میان «حوزه علمیه» و «شهادت» توجه کرد؛ نسبتی که ریشه در هویت اصیل روحانیت شیعه دارد و در طول تاریخ تشیع، همواره با مجاهدت، ایثار و دفاع از دین همراه بوده است.
وی با استناد به «منشور روحانیت» حضرت امام خمینی(ره) افزود: امام راحل در این پیام تاریخی، روحانیت را به عنوان جریان پیشتاز جهاد و شهادت معرفی میکنند؛ روحانیتی که رساله علمی و عملی خود را با خون شهیدان نگاشته و در میدان نبرد، تعلقات دنیا را رها کرده و در مسیر هدایت جامعه جان خویش را فدا کرده است. این توصیف، نشان میدهد که شهادت امری بیرون از هویت حوزه نیست، بلکه بخشی از حقیقت تاریخی و رسالت ذاتی آن به شمار میآید.
این پژوهشگر اندیشههای امام خمینی(ره) ادامه داد: امام شهید، آیتالله سیدعلی حسینی خامنهای نیز از برجستهترین شخصیتهایی هستند که در همین مکتب تربیت یافتند و در مسیر روحانیت اصیل شیعه به عالیترین مرتبه مجاهدت و ایثار رسیدند. حضرت امام خمینی(ره) نیز در سالهای دفاع مقدس، از ایشان به عنوان روحانی مجاهدی یاد کردند که هم در جبهههای نبرد و هم در پشت جبهه، با لباس روحانیت و لباس رزم، به ملت ایران خدمت کرده است.
حجت الاسلام هلالیان با بیان اینکه پاسخ به پرسش میراثداری حوزه از امام شهید، نیازمند روشن شدن چند مقدمه اساسی است، تصریح کرد: نخست باید دانست میراث امام شهید چیست، سپس باید مسیر امتداد این میراث را شناخت، جایگاه حوزه علمیه را در این فرآیند تبیین کرد و در نهایت، دستورالعمل عملی حوزه برای ایفای این عهد را به دست آورد.
وی درباره میراث امام شهید گفت: اگر بخواهیم این میراث را به صورت فشرده بیان کنیم، باید بگوییم میراث ایشان تثبیت، بسط و تفصیل جمهوری اسلامی در عرصههای مختلف اجتماعی، فرهنگی، علمی، سیاسی و مدیریتی، در مسیر تحقق اهداف بلند تمدنی اسلام است. در واقع، رهبر شهید تمام ظرفیت خود را برای رساندن جمهوری اسلامی به مرحله دوم حرکت تمدنی انقلاب اسلامی به کار گرفتند؛ حرکتی که تا تحقق تمدن نوین اسلامی و در نهایت، زمینهسازی برای ظهور حضرت ولیعصر(عج) امتداد پیدا میکند.
وی افزود: از این منظر، تمدن نوین اسلامی خود مقصد نهایی نیست، بلکه تمدنی منتظر و زمینهساز ظهور است و همه تلاشهای نظام اسلامی باید در همین چارچوب معنا شود.
این نویسنده حوزه انقلاب اسلامی درباره چگونگی امتداد دادن به این میراث نیز اظهار داشت: افزون بر وصیتنامه سیاسی ـ الهی حضرت امام خمینی(ره) و دیگر رهنمودهای ایشان، مهمترین سند راهبردی برای ادامه این مسیر، بیانیه گام دوم انقلاب است. رهبر شهید در این بیانیه، نقشه راه آینده انقلاب اسلامی را به روشنی ترسیم کردهاند و با تبیین مراحل پنجگانه تحقق اهداف اسلام، جایگاه کنونی جمهوری اسلامی و افق پیش روی آن را مشخص ساختهاند.
وی خاطرنشان کرد: گام دوم انقلاب، صرفاً یک بیانیه مناسبتی نیست، بلکه سند راهبردی استمرار انقلاب اسلامی و ادامه همان مسیری است که امام خمینی(ره) آغاز کردند و رهبر شهید آن را با تبیین دقیقتر، وارد مرحله جدیدی از حرکت تمدنی کردند.
حجت الاسلام هلالیان در ادامه به جایگاه حوزههای علمیه در این فرآیند پرداخت و گفت: اگر بخواهیم عهد حوزه با امام شهید را بشناسیم، باید به مجموعه بیانات ایشان درباره حوزههای علمیه مراجعه کنیم که در میان آنها، پیام تاریخی به همایش یکصدمین سال بازتأسیس حوزه علمیه قم، جایگاهی ممتاز دارد. این پیام که به «منشور حوزه پیشرو و سرآمد» مشهور شده، مهمترین سند راهبردی حوزه در دوران معاصر است.
وی تأکید کرد: در حقیقت، دستورالعمل عملی حوزه برای وفاداری به امام شهید، همین منشور حوزه پیشرو و سرآمد است. البته فهم کامل این پیام، بدون توجه به منظومه فکری امام خمینی(ره)، بهویژه منشور روحانیت، و همچنین بیانات رهبر شهید درباره «حوزه انقلابی» و «طلبه انقلابی» امکانپذیر نیست.
این پژوهشگر اندیشههای امام خمینی(ره) با اشاره به ظرفیت گسترده این پیام اظهار داشت: منشور حوزه پیشرو و سرآمد، دهها محور کلان و صدها سرفصل عملیاتی را در خود جای داده است که هر یک نیازمند پژوهشهای مستقل، برنامهریزیهای دقیق و اقدامات اجرایی مستمر هستند و تحقق کامل آنها میتواند حوزه را به جایگاه حقیقی خود نزدیکتر کند.
وی تصریح کرد: امروز بیش از هر زمان دیگری لازم است حوزههای علمیه این سند را از سطح مطالعه و مباحث نظری فراتر برده و آن را به برنامه عملیاتی در عرصه آموزش، پژوهش، تبلیغ، مدیریت، فرهنگسازی، پاسخگویی به نیازهای جامعه و تولید اندیشه تبدیل کنند.
حجت الاسلام هلالیان در بخش دیگری از سخنان خود، مهمترین نکته در ادای عهد حوزه با امام شهید را توجه دوباره به هویت جامع و چندبعدی حوزه دانست و گفت: رهبر شهید در منشور حوزه پیشرو و سرآمد، نگاه بسیار عمیقی به حقیقت حوزه ارائه میکنند و تصریح دارند که ادبیات رایج درباره حوزه، نارسا و محدود است؛ زیرا حوزه صرفاً یک مرکز تدریس و تحصیل علوم دینی نیست، بلکه مجموعهای از علم، تربیت، مسئولیت اجتماعی و نقشآفرینی سیاسی است.
وی افزود: بر اساس این نگاه، حوزه علمیه دستکم دارای پنج کارکرد اساسی است؛ نخست، مرکز علمی با تخصصهای گوناگون؛ دوم، مرکز تربیت نیروهای مهذب و کارآمد برای هدایت دینی و اخلاقی جامعه؛ سوم، خط مقدم مقابله با تهدیدهای دشمن در عرصههای مختلف؛ چهارم، مرکز تولید و تبیین اندیشه اسلامی در حوزه نظامات اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و خانوادگی؛ و پنجم، کانون نوآوریهای تمدنی و آیندهنگری در چارچوب پیام جهانی اسلام.
این نویسنده و پژوهشگر تأکید کرد: اگر حوزه بتواند این ابعاد را به صورت متوازن تقویت کند، در حقیقت به عهد خود با امام شهید وفادار مانده است؛ اما اگر این ابعاد مغفول بماند، فاصله میان وضع موجود و آنچه رهبر شهید برای حوزه ترسیم کردهاند، همچنان باقی خواهد ماند.
وی با اشاره به فرازی از پیام رهبر شهید درباره وضعیت کنونی حوزه خاطرنشان کرد: ایشان ضمن تأکید بر زنده و بالنده بودن حوزه علمیه قم، تصریح میکنند که میان وضعیت فعلی و انتظار منطقی از یک حوزه پیشرو و سرآمد، فاصله قابل توجهی وجود دارد و برای پر کردن این فاصله، باید همه ارکان حوزه در مسیر تقویت این سرفصلها حرکت کنند.
حجت الاسلام هلالیان در پایان اظهار داشت: تحقق این انتظارات، تنها یک مطالبه علمی یا مدیریتی نیست، بلکه ادای عهد با امام شهید و استمرار راهی است که ایشان برای آینده انقلاب اسلامی ترسیم کردند. هر اندازه حوزه بتواند در عرصه علم، تربیت، جهاد تبیین، تولید اندیشه، پاسخگویی به مسائل نوپدید و نقشآفرینی تمدنی موفقتر عمل کند، به همان میزان در حفظ و امتداد میراث امام شهید کامیاب خواهد بود.