دکتر توکلی:
اقتصاد یک موجود ارگانیک است؛ دستکاری غلط، کل سیستم را میلرزاند
عضو انجمن اقتصاد با انتقاد از سیاستهای یارانهای و ارزی ناپایدار تأکید کرد اقتصاد یک موجود ارگانیک است و هرگونه مداخله نادرست در یک بخش، میتواند به اختلال و لرزش در کل نظام اقتصادی منجر شود؛ مسئلهای که به گفته وی، ریشه بسیاری از مشکلات معیشتی امروز کشور است.
به گزارش خبرنگار گروه اقتصاد خبرگزاری رسا، دکتر جواد توکلی، عضو انجمن اقتصاد حوزه در برنامه تلوزیونی پاسخ که به همت مرکز پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه تهیه شد، با تأکید بر آموزههای اقتصاد اسلامی گفت: منطق اسلام، یارانهبگیر کردن مردم نیست؛ بلکه توانمندسازی است. همانطور که در روایت معروف، پیامبر اسلام(ص) بهجای کمک مستقیم، ابزار کار در اختیار فرد نیازمند قرار میدهد تا با عزت زندگی کند.
دکتر توکلی با انتقاد از سیاستهای دستمزدی و یارانهای تصریح کرد: وقتی تورم بالای ۴۰ درصد است اما افزایش دستمزدها ۲۰ درصد در نظر گرفته میشود، یارانه عملاً نقش مُسکن موقت را دارد. تجربه دولتهای مختلف نشان داده که وعده بینیاز کردن مردم از یارانه محقق نشده، زیرا ساختار سیاستها اصلاح نشده است.
وی ادامه داد: هدفمندی یارانهها در اصل ایده بدی نبود، اما خطای بزرگ این بود که به افزایش قیمت انرژی گره خورد. دولتها قیمت بنزین را بالا بردند و در مقابل یارانه دادند؛ در حالی که این سیاست ذاتاً خودتخریبگر است. یارانه ۴۵ هزار تومانی دهه ۹۰ زمانی معادل هفت کیلو برنج بود، اما امروز عملاً ارزش خود را از دست داده است.
دکتر توکلی تأکید کرد: یارانه باید به تولید داده شود، نه صرفاً به مصرف. یارانههای فعلی حتی دچار انحراف مصرف شدهاند؛ بهگونهای که ممکن است بهجای حمایت از تولیدکننده تحت فشار، صرف خرید کالاهای غیرضروری شود. این نشان میدهد اقتصاد یک موجود ارگانیک است و دستکاری نادرست یک بخش، کل سیستم را دچار لرزش میکند.
وی با اشاره به نقش مالیات در عدالت اقتصادی گفت: یارانه باید به نظام مالیاتی متصل شود. باید از بخشهای پرخون اقتصاد، از ثروتمندان مالیات گرفت و منابع آن را صرف توانمندسازی اقشار ضعیف کرد، نه اینکه با گرانسازی انرژی و کالاهای اساسی، تورم هزینهای ایجاد کنیم.
دکتر توکلی با بازگشت به تأکیدات رهبر معظم انقلاب افزود: وقتی ایشان بر تقویت ارزش پول ملی و تولید تأکید میکنند، یعنی نرخ ارز باید ثبات داشته باشد. در برنامه هفتم توسعه نیز صراحتاً به ثباتسازی نرخ ارز اشاره شده است. نوسانات شدید ارز باعث میشود مردم برای حفظ ارزش دارایی خود به سمت طلا، سکه و دلار حرکت کنند؛ مسیری که در بلندمدت به زیان کل اقتصاد است.
وی خاطرنشان کرد: این رفتار مردم قابل درک است، اما از منظر اقتصادی نوعی خودکشی جمعی محسوب میشود، زیرا سرمایه از تولید خارج میشود. راهحل، اصلاح سیاستهاست، نه سرزنش مردم.
دکتر توکلی با اشاره به پیشنهادهای ارائهشده به دولت گفت: ما پیشنهاد دادیم دولت پروژههای کلان اقتصادی مشخصی را معرفی کند و از مردم برای مشارکت در آنها دعوت کند. نمونه موفق آن، طرح حمایت از نصب پنلهای خورشیدی خانگی است که میتواند نمونهای از «عدالت بهمثابه توانمندسازی» باشد.
این کارشناس اقتصادی با انتقاد از تکنرخی شدن ارز گفت: تکنرخی کردن ارز در شرایط کمبود منابع، عملاً شوک تورمی را به واردات، بورس کالا و سپس مسکن، خودرو و لوازم خانگی منتقل میکند. تجربه اقتصاد ایران نشان داده که تکنرخی شدن ارز پایدار نیست و همواره بازارهای موازی شکل میگیرد.
دکتر توکلی تأکید کرد: اگر بانک مرکزی به سمت تثبیت نرخ ار ، مدیریت عرضه و تقاضا، مقابله جدی با قاچاق ارز و خروج سرمایه حرکت کند، میتوان شوک مثبت به اقتصاد وارد کرد. در این صورت، مردم احساس خواهند کرد سیاستگذار واقعاً بهدنبال تقویت سفره آنها و ارزش پول ملی است؛ حتی در شرایط سخت تحریم و فشار خارجی.
خطای تشخیص، ریشه اصلی ناکارآمدی سیاستهای اقتصادی است
این کارشناس اقتصادی با انتقاد از «حافظه تاریخی کوتاهمدت» در نظام تصمیمگیری کشور گفت: ما از تجربههای گذشته خود به اندازه کافی درس نمیگیریم. در حالیکه سالهاست اقتصاددانان مختلف، بر ضرورت اصلاح سیاستهای اقتصادی بهویژه سیاستهای ارزی تأکید کردهاند، همچنان به نسخههای ناکارآمد گذشته بازمیگردیم.
وی با اشاره به تأکید رهبر معظم انقلاب بر «اقتصاد مردمی» تصریح کرد: نکته محوری همینجاست. اگر دولت صادقانه با مردم سخن بگوید و بگوید که با کمبود منابع مواجه است و از مردم کمک بخواهد، مردم همراهی میکنند. تجربههای تاریخی این را ثابت کرده است.
دکتر توکلی افزود: در کره جنوبی، زمانی که کشور با بحران بدهی مواجه شد، دولت از مردم خواست طلاهای خود را در اختیار کشور قرار دهند و مردم هم این کار را کردند. فیلمها و اسنادش موجود است. در ایران هم در دوران دفاع مقدس اینگونه تجربه ها را نیز داشتیم. این سرمایه اجتماعی واقعی است، اما مشروط به صداقت و نسخهنویسی درست.
وی با استفاده از یک مثال پزشکی توضیح داد: اگر بیماری از درد دست شکایت کند، اما پزشک ریشه درد را در ستون فقرات تشخیص دهد، درمان موضعی بیفایده است. اقتصاد ایران هم همینطور است؛ منشأ مشکلات معیشتی در ارزان بودن انرژی یا قیمتها نیست، بلکه در کاهش ارزش پول ملی، اختلال در تولید، ناترازی تجاری، تحریمها و سیاستهای ارزی و پولی غلط است. شما نمیتوانید این دردهای ساختاری را صرفاً با سیاستهای قیمتی درمان کنید.
این کارشناس اقتصادی تأکید کرد: علم اقتصاد امروز به این نتیجه رسیده که سیاستهای قیمتی باید همراه با سیاستهای غیرقیمتی باشد. افزایش قیمت در بازارهایی که کشش ندارند، مثل انرژی، فقط فشار اجتماعی ایجاد میکند. وقتی مردم توان نوسازی مصرف انرژی یا اصلاح الگوی مصرف را ندارند، گرانی صرفاً به نارضایتی میانجامد.
وی افزود: در کره جنوبی، دولت برای توانمندسازی صنایع، بیش از ۲۰ میلیارد دلار به صنعت خودرو و صنایع وابسته کمک کرد تا اتوماسیون و بهرهوری خود را افزایش دهند. این یعنی توانمندسازی، نه رهاسازی بازار. در ایران اما گاه سادهانگارانه تصور میشود که «با درست کردن قیمتها، رفتار اصلاح میشود»؛ در حالیکه این نگاه، نسخهای ناکارآمد و تقلیلگرایانه است.
این کارشناس اقتصادی با رد ادعای «یارانه پنهان انرژی» گفت: انرژی ارزان الزاماً ضعف نیست؛ حتی میتواند مزیت اقتصادی باشد. بیش از ۷۰ درصد انرژی کشور در تولید مصرف میشود و فقط حدود ۲۵ درصد آن مربوط به مصرف خانگی است.
وی ادامه داد: مشکل اصلی اقتصاد ایران، ساختار تولید، سیاست ارزی، سیاست پولی و عملکرد نظام بانکی است. بانکهایی که بیضابطه پول خلق میکنند و آن را به شرکتهای اقماری میبرند، یکی از ریشههای تورم هستند. اصلاح این بخشها میتواند در کوتاهمدت بسیاری از مشکلات را حل کند، هرچند برخی مسائل نیز نیازمند برنامهریزی بلندمدت است.
دکتر توکلی در بخش دیگری به مطالبات مردم در حوادث اخیر اشاره کرد و گفت: ریشه این مطالبه را در نبود شفافیت دانست؛ گاهی مشخص نیست چه کسی چه کاری انجام میدهد. باید نورافکنهای اقتصادی را روشن کرد، سامانهها را به هم متصل نمود و قوانین بازدارنده را جدی گرفت. قانون مالیات بر عایدی سرمایه تصویب شده، اما نرخها هنوز بازدارنده نیست. در شرایط حساس کشور، مسامحه و مصلحتسنجی در برخورد با فساد، آسیبزاست.
این کارشناس اقتصادی با اشاره به برخی اقدامات اخیر قوه قضائیه و دولت گفت: تحرکاتی آغاز شده و این امیدبخش است. اگر این مسیر ادامه پیدا کند و مردم احساس کنند با رانتخواران مماشات نمیشود، صف اعتراض از صف اغتشاش کاملاً جدا خواهد شد.
وی افزود: ابزارهای شفافسازی در اختیار ماست؛ از سامانههای یارانه و کالابرگ گرفته تا اطلاعات شهرداریها درباره خانههای خالی و حتی تحلیل تراکنشها با هوش مصنوعی. اگر این ظرفیتها بهدرستی بهکار گرفته شود، سرمایه اجتماعی نظام تقویت خواهد شد.
دکتر توکلی در پاسخ به شبهات مطرحشده در فضای مجازی درباره هزینههای منطقهای ایران گفت: این یک خطای تحلیلی است. اگر ایران در بیرون از مرزها با تهدید مقابله نمیکرد، امروز باید هزینهای بهمراتب سنگینتر در داخل میپرداخت. امنیت امروز، حاصل فداکاری کسانی است که جان خود را دادند.
وی تصریح کرد: بسیاری از مشکلات اقتصادی ما ریشه داخلی دارد، نه منطقهای. با سیاست ارزی و پولی درست، حتی حضور منطقهای میتواند به منبع اقتدار و منفعت اقتصادی تبدیل شود. تجربه نشان داده کشورهایی که هزینه دادهاند اما ساختار داخلی قوی نداشتهاند، منافعش را دیگران بردهاند.
این کارشناس اقتصادی با اشاره به تحولات اقتصاد جهانی گفت: قدرت اقتصادی به سمت شرق در حال حرکت است. چین، هند و بریکس در حال تقویتاند و آمریکا با لشکرکشی و فشار، بهدنبال حفظ دلار و فروش صنایع نظامی خود است. این تصور که با کرنش در برابر آمریکا، مشکلات اقتصادی حل میشود، ریشه در استعمار ذهنی دارد.
وی در پایان تأکید کرد: ایستادگی، اگر با عقلانیت اقتصادی و اصلاح ساختارهای داخلی همراه شود، نهتنها هزینه نیست، بلکه میتواند منشأ اقتدار اقتصادی باشد. مشکل امروز ما، بیش از هر چیز، خطای تشخیص و تحلیل است؛ و اگر این اصلاح شود، بخش بزرگی از مشکلات نیز قابل حل خواهد بود.
ارسال نظرات