افول شتابان

به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، تاریخ جهان در چند دهه گذشته، «تاریخ افول» تدریجی آمریکا در نظام جهانی است و در تمام این تاریخ مساله رهبران آمریکا چگونگی مدیریت افول بوده است. 

جنگ جهانی دوم (که جنگ بین امریکا و آلمان بر سر تعیین جانشین انگلستان در نظام جهانی بود) با برتری نظامی امریکا خاتمه پذیرفت. رشد صنعتی اروپای غربی (در طول انقلاب صنعتی)، با از بین رفتن تجهیزات و ماشین آلات در جنگ دوم به «افول اقتصادی» اروپای غربی منتهی شد، در عین حال در امان ماندن تجهیزات و صنایع امریکا در طول همین جنگ، نیازهای اروپای غربی به امریکا برای بازسازی اقتصادی و ... «صعود اقتصادی» امریکا را رقم زد.

برتری نظامی و اقتصادی امریکای پس از جنگ، سریعاً به عرصه سیاسی و علمی انتقال یافت و برتری نظام سیاسی و نظام دانشگاهی امریکا را، در نظام جهانی به ارمغان آورد و امریکا در طول 20 سال پس از جنگ دوم، بر بیش از نیمی از جهان هژمونی پیدا کرد.

«جنبش های سال 1968» در سراسر جهان، که ماهیتاً جنبش هایی ضدهژمونی امریکا بودند و «شکست امریکا در جنگ ویتنام» نخستین نشانه های افول آمریکا را نمایان کردند. «دامن زدن به جنگ های بی دستاورد و پرهزینه» همچون جنگ با عراق و افغانستان، «تلاش اروپای غربی و ژاپن برای استقلال از امریکا» توأم با رشد اقتصادی این کشورها در دوران بازسازی و وارد شدن این کشورها به رقابت اقتصادی با امریکا، «برخاستن جنوب جهانی در فرایند استعمارزدایی از جنوب» و مبارزه آنها با اشکال نوین استعمار و... نشانه های جدی تری از افول هژمونی امریکا در نظام جهانی را در دسترس همگان گذاشت.

امروزه در همه جای جهان سخن گفتن از افول آمریکا به سخنی رایج تبدیل شده است و لذا علی رغم اینکه رهبران رویاپرداز امریکایی خواستار «بازگرداندن وضعیت هژمونیک» امریکا در نظام جهانی هستند، دغدغه سیاستمداران خردمند امریکایی نه بازگشت وضعیت از دست رفته، بلکه چگونگی «کاستن از شتاب افول» و تحقق افولی با «شوکت و وقار» برای امریکا است.

امریکا در دوره کنونی تلاش دارد از طریق اِعمال قدرت نظامی «خیزش قطب های نورقیب» همچون چین در آسیای شرقی، روسیه در اروپای شرقی و ایران در آسیای غربی را مهار سازد، ملت های برخاسته جنوب را بترساند، و به مساله مقاومت برای آزادسازی سرزمین فلسطین پایان دهد.

 مجموعه این اقدامات به وضعیت «آشوب در نظام جهانی» منتهی شده است و مدیریت جهان را از کنترل خارج کرده است. اما آیا رهبران و سیاستمداران امریکایی می توانند در بین یک «آشوب جهانی»، افول امریکا را به خوبی مدیریت کنند؟ یا در این وضعیت افول تدریجی را به «افول شتابان» تبدیل کرده؟ و یا به جای افول، وضعیت امریکا را به یک «سقوط خطرناک» خواهند کشاند، که نه تنها امریکا، بلکه همه همپیمانان آنرا به پایین خواهد کشاند؟  

دکتر رضا ملایی عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی