از لزوم ترویج سیره و معارف رضوی برای ترسیم نظام جامع اخلاقی تا توجه به بایسته های ایجاد خانواده شایسته در جامعه
![از لزوم ترویج سیره و معارف رضوی برای ترسیم نظام جامع اخلاقی تا توجه به بایسته های ایجاد خانواده شایسته در جامعه](/files/fa/news/1403/6/7/786655_551.jpg)
![بایسته های ایجاد خانواده شایسته](/files/fa/news/1403/6/7/786549_274.jpg)
آیت الله سید منذر حکیم رئیس پژوهشكده الذریة النبویة در این همایش با اشاره به اهمیت توجه به کانون خانواده و تربیت اسلامی در اسلام و سیره اهل بیت علیهم السلام اظهار داشت: سیره ائمه معصومان علیهم السلام در عرصه خانواده به منزله انسان ۲۵۰ ساله است که باید همه سیره معصومان علیهم السلام را در کنار همدیگر و در کنار قرآن سنجید.
وی افزود: در رابطه با نقشه راه خانواده، تربیت و خانواده شایسته باید گفت که بنای جامعه انسانی بر خانواده محوری است و اسلام نیز خانواده محوری را در راس امور نظام خانواده قرار داده و احکام فقهی خود را بر اساس همین رویکرد طرح کرده است.
رئیس پژوهشكده الذریة النبویة با بیان این که برای رسید به خانواده مطلوب باید مسیرهای مختلفی طی شود، بیان داشت: امام رضا علیه السلام در عرصه خانواده بر چند مرحله تاکید می کنند که مرحله اول آن ازدواج است و در این مرحله که باید شایسته برگزار شود، باید برای برگزاری شایسته آن به ازدواج بهنگام دقت شود؛ درحالی که متأسفانه امروز جامعه ما به این مسئله دقت نداشته و ازدواج های عصر ما اکثرا، ازدواج نابهنگام است.
وی افزود: انتخاب شایسته و بهتر، مرحله ای دیگر در ایجاد خانواده شایسته است که باید برای رسیدن به خانواده مطلوب در نظر داشته باشیم. امام رضا علیه السلام در احادیث و روایت های متعددی ویژگی های مختلفی را برای همسر شایسته بیان فرموده است تا بر اساس این ویژگیها بتوان به انتخاب شایسته دسترسی پیدا کرد.
آیت الله منذر حکیم با اشاره به بحران جمعیتی در ایران اسلامی و پیری جمعیت در کشور اظهار داشت: در روایت های معصومان علیهم السلام، ایجاد زمینه های تولید نسل و ایجاد توان فرزندآوری بسیار مورد توجه قرار گرفته و از خانواده ای که همّ و غمّ آن فرزندآوری بوده باشد، تمجید شده است.
رئیس پژوهشكده الذریة النبویة با اشاره به اهمیت فرزندآوری و ضرورت تربیت شایسته فرزندان، به فرازهایی از احادیث امام رضا علیه السلام پرداخت و بیان داشت: امام رضا علیه السلام اصول مختلفی را در زمینه فرزندپروری و تربیت شایسته فرزندان بیان فرموده است که رعایت آنها می تواند در حل مشکلات فرزندآوری بسیار موثر و مفید باشد.
![زندگی شایسته بدون «مدارا و سعه صدر» ممکن نخواهد شد](/files/fa/news/1403/6/7/786564_358.jpg)
حجت الاسلام مسعود آذربایجانی عضو هیئت علمیه پژوهشگاه حوزه و دانشگاه در این همایش به موضوع اخلاق مدارا در سبک زندگی رضوی پرداخت و با اشاره به این که بدون مدارا نسبت به همدیگر، زندگی شایسته ممکن نخواهد بود اظهار داشت: مسئله مدارا در زندگی، نقش بسیار مهمی در سبک زندگی اسلامی دارد.
وی افزود: مدارا به معنای برخورد ملایم و برخورد با روی خوش و تحمل ناخوشایندها است و با سازشکاری و کوتاه آمدن از اصول و مبانی، متفاوت می باشد.
عضو هیئت علمیه پژوهشگاه حوزه و دانشگاه بیان داشت: سبک زندگی به معنای مشی زندگی فردیِ افراد است و سبک زندگی مشابه سیره می باشد که باید استمرار و تداوم داشته باشد.
حجت الاسلام آذربایجانی با اشاره به مبانی عقلی ضرورت رعایت مدارا در زندگی بشری ابراز کرد: لزوم هم زیستی اجتماعی یکی از مبانی عقلی رعایت مدارا در عرضه زیست اجتماعی است و علاوه بر این تنوع قومی و مذهبی و وجود گویش ها و تفکرات مختلف در جوامع، رعایت مدارا را ضرورتی لازم و مهم می کند.
وی در ادامه افزود: نیاز به صلح و همدلی در زیست اجتماعی، رعایت مدارا را امری اجتنابناپذیر می کند، همچنین گسترش روابط امروزی و تضارب اندیشه های کنونی تنها با مدارا است که می تواند در این عرصه ها انجام شود.
عضو هیئت علمیه پژوهشگاه حوزه و دانشگاه ابراز کرد: روانشناسی امروز نیز ما را به رعایت مدارا دعوت می کند و امروزه، معاشرت با دیگران خصوصا در عرصه فضای مجازی بدون اهتمام به مسئله مدارا امکان پذیر نیست.
حجت الاسلام آذربایجانی با اشاره به تاکیدات متعدد امام رضا علیه السلام بر رعایت مدارا و سعه صدر اظهار داشت: امام رضا علیه السلام سفارش های بسیاری برای اهتمام به مدارا فرموده اند که حتی در مقابله و مذاکره با دشمنان نیز تأثیرگذاری و نتایج بسیار زیادی برای آن بیان شده است.
![](/files/fa/news/1403/6/7/786592_104.jpg)
حجت الاسلام محسن مهاجرنیا عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در این همایش، اخلاق را یکی از ابعاد بسیار مهم و کلان نظام در دستگاه معرفتی امام رضا علیه السلام عنوان کرد و بیان داشت: حوزه اخلاق در میان همه دانش ها، دانشی است که همیشه حضور داشته و امری کلان نظام است.
وی افزود: گاهی به اخلاق، از پایگاه سیاست نگاه شده و این سیاست بوده که درباره آن تصمیم گرفته و آن را تعریف کرده که اخلاق، چگونه باید باشد؛ اما در این زمینه دیدگاه های مختلف و متعددی وجود دارد.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با بیان این که در عصر امام رضا علیه السلام با بحران های اخلاقی مواجه هستیم خاطرنشان کرد: در عصر امام رضا، خلفای عباسی در بحران اخلاقی به سر می بردند و عباسیان از همان ابتدای به خلافت رسیدن، دچار بحران اخلاقی بودند.
وی افزود: عباسیان با شعار و نام اهل بیت علیهم السلام بر روی کار آمدند؛ اما بعد از به قدرت رسیدن به اهل بیت علیهم السلام جفا کرده و حوزه اخلاق را به چالش کشیدند.
حجت الاسلام مهاجرنیا با اشاره به بحران اخلاقی در جریان فرقه واقفیه اظهار داشت: جریان واقفیه، گروهی بودند در امام کاظم علیه السلام توقف کرده و ولایت امام های بعد از ایشان را نپذیرفتند.
وی در ادامه پیشنهاد ولایتعهدی از سوی مامون عباسی به امام رضا علیه السلام را یکی دیگر از بحران های اخلاقی در عصر امام رضا علیه السلام عنوان و ابراز کرد: مأمون عباسی ضمن علم به غصب مسئله خلافت از سوی خلفای عباسی، با احضار امام هشتم برای پذیرش ولایتعهدی مرتکب کار غیراخلاقی شد.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی افزود: همچنین در عصر امام رضا علیه السلام قیام های بسیار زیادی بر علیه خلفای عباسی به پا شد و گروه های زیادی بر علیه عملکردهای غیراخلاقی شورش کرده و اقدام نظامی کردند.
حجت الاسلام مهاجرنیا با اشاره به طرز نگاه و برخورد امام رضا علیه السلام با بحران ها و علم و آگاهی آن حضرت به بحران، خاطرنشان کرد: امام رضا علیه السلام با علم و آگاهی و شناسایی بحران های مختلف، تحلیل های بسیار خوبی داشته و راه حل ها و راهکارهای بسیار خوب و متناسبی را ارائه می فرمایند که روایت های مختلفی از آن حضرت در این زمینه، ثبت و ضبط شد و باقی مانده است.
![](/files/fa/news/1403/6/7/786603_340.jpg)
وی افزود: قرب الهی به گونه ای نیست که لذت و آرامش در آن وجود ندارد؛ بلکه آرامش و لذت نیز در آن وجود دارد؛ ولی وجه تمایز آن این است که لذت و آرامش در چارچوب قرب الهی و در راستای سعادت بشری و انسانی است.
عضو هیات علمی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) بیان داشت: امام رضا علیه السلام دین را از اخلاق جدا ندانسته و در گفتار و سیره ایشان بر این مسئله تصریح شده است و افرادی که اخلاق را رعایت نمی کنند مورد مذمت ایشان قرار گرفته اند.
حجت الاسلام احمدی افزود: امام رضا علیه السلام حق مداری و مدارا را در همه عرصه های زندگی خود رعایت کرد و آن را امری لازم و ضروری می دانستند و به همین خاطر، عملکردهای با اخلاق و همراه با مدارا مورد پسند ایشان قرار می گرفت.
![](/files/fa/news/1403/6/7/786606_227.jpg)
حجت الاسلام علی راد عضو هیئت علمی دانشگاه تهران در این همایش با بیان اینکه سخنان و رفتار امام رضا(ع) همانند قرآن ذوابعاد و دارای لایههای متنوع و پیچیده است ابراز کرد: مشخصه امام رضا(ع) انس مداوم ایشان با قرآن کریم است که مشهور شده است؛ وقتی امام رضا(ع) را وصف میکنند به عنوان فردی است که سخنان و رفتار او دارای بنیادهای قرآنی است که البته این ویژگی در ائمه دیگر هم هست؛ ولی در مورد امام رضا(ع) خیلی مشهور است.
وی افزود: آن حضرت در مناظرات خود در بحث آیاتی از سوره فاطر با آمادگی کامل وارد بحث شدند که شگفتآور است؛ زیرا موضوعات مناظره را مامون تعیین و به همه اعلام میکرد؛ ولی امام رضا(ع) را بیخبر میگذاشت و ناگهان ایشان را به مجلس مناظره میکشاند ولی باز میبینیم سخنان امام، شاهکار است و ایشان ثابت فرمودند که حدیث ثقلین وام گرفته از آیات ۳۱ تا ۳۳ سوره مبارکه فاطر است.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با بیان این که متاسفانه این آیات در مطالعات کلامی مورد غفلت می باشد اظهار داشت: ایشان تفسیر قرآن به قرآن از این آیات ارائه کردند تا جایی که خصم اعتراف کردند که خداوند دست ما را از دامن شما کوتاه نکند.
وی افزود: بحث این آیات وارث کتاب است که امام(ع) بر خلاف مخالفانشان فرمودند که وارث کتاب، عترت خاصه است و این را با آیات قرآن ثابت کردند. در حدیث چهارم از باب ۴۴ کتاب عیون آمده است که حضرت رضا(ع) هر سه روز یکبار ختم قرآن میکردند و گفته شده است که همه سخنان و رفتار ایشان مبتنی بر قرآن بود که البته امام باقر(ع) بنیانگذار این روش بودند و فرمودند هر وقت من حدیثی خواندم از من بپرسید که مستندات قرآنی آن چیست.
حجت الاسلام راد بیان داشت: قرآن در جان و اندیشه و فکر امام رضا(ع) حضور تام و تمام داشت و نیازی به احضار نبود؛ کما اینکه لب مبارک امام حسین(ع) و سر بریده ایشان هم در مسیر کوفه و شام قرآن میخواندند و در طول حرکت عاشورا هم این مسئله موج میزند.
وی افزود: میزان و بسامد استنادات قرآنی امام رضا(ع) شاهکار است؛ زیرا ایشان در مناظره با یک عالم اهل سنت نمیتواند به روایات خودشان و اجدادشان مراجعه کنند؛ ولی قرآن، فصلالخطاب است، لذا گفتار امام رضا(ع) گفتار قرآنی است.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با بیان اینکه ایشان در فرمایشی فرمودند اگر خواستی زن خود را طلاق بدهی بده ولی بدان «وَأَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحَاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْمًا»، اظهار داشت: یعنی اگر قانون نتواند حق را به صورت کامل ادا کند ولی تو بدان خداوند احاطه بر همه اعمال و رفتار بین شما و همسرتان دارد؛ لذا طلاق ندهید ولی اگر دادید به معروف و احسان باشد.
وی با بیان اینکه سبک قرآن تلفیق کلام، فقه و اخلاق است و در تحلیل عیون هم باید این روش را به کار ببریم افزود: در گفتمان علمی دوران امام رضا(ع) مرز بین دانشهای مختلف مانند قرون هفتم به بعد جدا نبوده و درهم تنیدگی وجود داشت؛ لذا شیخ صدوق هم قصد تفکیک احادیث را به صورت موضوعی نداشته و ملاک و معیار او غرر و نفاست حدیث است؛ یعنی روایتی که برجستگی خاصی دارد.
حجت الاسلام راد با بیان اینکه همچنین سبک تعلیمی حضرت رضا(ع) همان سبک تعلیمی قرآن است بیان داشت: یعنی توجه به تعهدات اجتماعی، احساسات و عواطف و عقلانیت در تعلیم با هم است و انسان با همه ابعاد وجودی لحاظ میشود و شور و احساس در کنار عقلانیت مورد توجه است و احادیث امام رضا(ع) هم اینطور است.
وی افزود: مثلا در مناظره با عمران صابی اخلاق موج میزند؛ عمدتا مناظرات با این هدف است که فرد طرف مقابل را شکست بدهد به همین دلیل الان مناظرات علمی شکل نمیگیرد؛ امام رضا(ع) با عمران در نهایت تواضع و فروتنی و با ارسال یک مرکب خاص و هدایای ویزه با او برخورد کرد یعنی امام همه ابعاد را لحاظ فرمودند.
حجت الاسلام راد بیان داشت: چون اخلاق و تربیت نزد علمای گذشته تا قبل از اخلاق ناصری جدی گرفته نشده بود لذا احادیث اخلاقی هم مورد توجه نبوده است؛ البته ادعای بنده این نیست که کتاب عیون کتابی تخصصی در عرصه تربیت و اخلاق است و مدعی نیستم که هدف شیخ صدوق هم گزینش روایات اخلاقی بوده است ولی معتقدم که منبعی مهم در مباحث اخلاق و تربیت است و نباید از آن در تبیین نظریه اخلاق وحیانی به ویژه اخلاق اجتماعی غفلت کنیم.
وی تاکید کرد: بخش عمده احادیث این کتاب مرتبط با دوره ولایتعهدی امام و روایاتی است که حضرت در اجتماعات آن را بیان فرمودند مانند خطب امام علی(ع) در دوره حکومتشان که برونداد اخلاق اجتماعی در آن برجسته است؛ زیرا اخلاق اجتماعی محصول کنش اجتماعی امام(ع) است.
سعید چراغی