زنان؛ محور همیشگی فشارهای حقوق بشری

به گزارش خبرگزاری رسا در مشهد، مصطفی مصلحزاده، سفیر سابق ایران در اردن روز گذشته در نشست تخصصی با موضوع «چالشهای زنان پیرامون دیپلماسی علمی و فرهنگی در عرصه بینالملل» که در جمع بانوان عضو اندیشکده بانوان محیا برگزار شد، ضمن تبیین ضرورت شبکهسازی میان بانوان جبهه مقاومت و بررسی موانع دیپلماسی عمومی در سطح جهانی، بر اهمیت تقویت ارتباطات علمی، فرهنگی و اجتماعی بانوان مسلمان در حوزه بینالملل تأکید کرد.
ضرورت شبکهسازی میان بانوان جبهه مقاومت
مصلحزاده با اشاره به تجربههای خود در عرصه دیپلماسی بینالملل، تصریح کرد: یکی از مهمترین خلأهای موجود، نبود شبکه ارتباطی منسجم میان بانوان فعال در جبهه مقاومت است.
وی بیان داشت: علیرغم تلاشهای فردی و دعوت از برخی بانوان برای حضور در نشستها و همایشهای علمی و فرهنگی، به دلیل فقدان ساختار منسجم و همچنین فضاسازی منفی رسانههای غربی و عربی، بسیاری از این ارتباطات شکل نگرفته یا با دشواری همراه بوده است.
ضعف دیپلماسی عمومی در موضوع زنان
وی با تأکید بر اینکه مسئله زنان یکی از حساسترین موضوعات دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی است، گفت: در طول بیش از چهار دهه، بهویژه پس از بحران اخیر فلسطین، فرصتهای فراوانی برای تقویت دیپلماسی عمومی وجود داشت؛ اما به دلیل ضعف در تبیین دقیق مبانی و ارائه توجیهات منطقی، همچنان برخی چالشها حلنشده باقی مانده است.
وی خاطرنشان کرد: یکی از نخستین چالشها در دیدارهای رسمی بینالمللی، تفاوت سبک ارتباط میان مردان و زنان در نظام سکولار جهانی با رویکرد اسلامی جمهوری اسلامی ایران بوده است.
وی توضیح داد: ناتوانی در ارائه پاسخ واحد و منطقی به پرسشهای طرف مقابل درباره محدودیتهای ارتباطی با زنان، سبب شده است این موضوع بهعنوان پاشنه آشیل در عرصه دیپلماسی عمومی باقی بماند.
سفیر سابق ایران در اردن با اشاره به تنوع ابعاد دیپلماسی در جمهوری اسلامی گفت: دیپلماسی محدود به وزارت امور خارجه نیست، بلکه دیپلماسی علمی بر عهده اساتید دانشگاه، دیپلماسی ورزشی بر دوش ورزشکاران و دیپلماسی اقتصادی بر عهده تجار است.
به گفته وی، در همه این عرصهها، بانوان با چالشهای خاصی مواجه هستند که نمونه بارز آن عدم پذیرش اولیه حجاب ورزشکاران زن ایرانی در میادین بینالمللی بود.
تأکید بر تقویت ارتباطات و ارائه الگوهای منطقی
مصلحزاده تأکید کرد: حل این چالشها تنها با ارائه استدلالهای منطقی، علمی و مورد پذیرش طرفهای بینالمللی امکانپذیر است.
وی تصریح کرد: اگرچه اقدامات پراکندهای صورت گرفته، اما تا زمان ایجاد شبکهسازی فراگیر و رویکرد علمی و فرهنگی هماهنگ، نمیتوان به تقویت پایدار دیپلماسی زنان در سطح جهانی امید داشت.
مصلحزاده در ادامه سخنان خود با مرور تجربیات دیپلماتیک، ضعفهای موجود در حوزه دیپلماسی عمومی بهویژه در موضوع زنان را مهمترین چالش جمهوری اسلامی در سطح جهانی دانست.
ورود حجاب به عرصه ورزش بینالملل
وی با اشاره به تجربه ورزشکاران زن ایرانی در مسابقات بینالمللی گفت که در ابتدا مانع از حضور بانوان با حجاب میشدند، اما با پیگیریها و مقاومت ایران، حجاب بهعنوان بخشی از ورزش بانوان پذیرفته شد.
سفیر سابق ایران در اردن ادامه داد: این دستاورد نمونهای از موفقیت در دیپلماسی فرهنگی و ورزشی بود، اما در سایر عرصهها همچنان مسئله زنان بهعنوان اولین و اصلیترین چالش باقی مانده است.
وی تأکید کرد: مسئله زنان به جای آنکه در ردیف موضوعات اصلی سیاست خارجی قرار گیرد، به یک چالش مقدماتی تبدیل شده است؛ زیرا بسیاری از دیپلماتها و حتی نهادهای مسئول خود در این زمینه به پاسخ روشن و منطقی نرسیدهاند.
مصلح زاده افزود: وقتی سفیر یا مقام مسئول نمیتواند برای پرسشهای ساده درباره محدودیتهای ارتباطی یا حجاب بانوان توضیح قانعکننده ارائه دهد، طبیعی است که زمینه سوءبرداشت در سطح بینالملل ایجاد شود.
ضرورت خودآگاهی و اقناعسازی در فضای سکولار
مصلحزاده اظهار داشت: مهمترین وظیفه نهادهای مدنی و فعالان زن، چه در عرصه داخلی و چه در سطح بینالمللی، این است که ابتدا خود به توجیه منطقی و علمی نسبت به مبانی اسلامی برسند و سپس در فضای جهانی که تحت سلطه نظریه سکولاریسم است، نشان دهند که دیدگاه اسلامی منطقیتر و معقولتر از الگوی سکولار است.
وی یادآور شد: حتی در دانشگاههای داخلی نیز نفوذ سکولاریسم بهمراتب قویتر از منطق اسلامی عمل میکند و این خود چالش جدی برای اقناعسازی در عرصه جهانی است.
زنان؛ محور همیشگی فشارهای حقوق بشری
این دیپلمات پیشین با اشاره به اینکه همواره موضوع زنان بهعنوان یکی از دلایل اصلی فشارها و محکومیتهای حقوق بشری علیه ایران مطرح بوده، تصریح کرد: نهادهای مسئول در کشور طی دهههای گذشته وظیفه خود را در این زمینه بهدرستی انجام ندادهاند.
وی یادآور شد:حدود ۱۵ سال پیش در وزارت امور خارجه شورایی برای حقوق بشر تشکیل شد و ستاد حقوق بشر نیز در قوه قضاییه فعال گردید، اما با گذشت سالها هنوز متن جامع و مورد اجماع درباره «حقوق بشر اسلامی» تهیه نشده است.
مصلحزاده با بیان اینکه سکولارها برداشت نادرستی از جایگاه زنان در ایران دارند، گفت: در نگاه سکولارها وقتی دیپلماتهای ایرانی با مردان دست میدهند اما با زنان نه، این تصور ایجاد میشود که زنان شهروند درجه دوم تلقی میشوند.
وی افزود: این سوءبرداشت ریشه در تبلیغات غربی دارد، در حالی که بررسی تاریخ تمدنها نشان میدهد محرومیت زنان از حقوق اجتماعی پیش از اسلام در تمدنهای یونان، روم و حتی ایران ساسانی بهمراتب شدیدتر بوده است.
سفیر سابق ایران در اردن تأکید کرد: مشکل اساسی این است که هنوز پارادایم منطقی، معقول و اسلامی در حوزه زنان و حقوق بشر برای عرضه در سطح بینالملل تدوین نشده است.
وی خاطرنشان کرد: متونی که تاکنون در قم یا مراکز علمی جهان اسلام نوشته شدهاند، بیشتر به زبان حدیثی یا فقهی است که برای محافل دانشگاهی بینالمللی قابل فهم و پذیرش نیست.
مصلح زاده بیان داشت: اگر جمهوری اسلامی بخواهد گفتمان اسلامی درباره حقوق بشر و جایگاه زنان را مطرح کند، باید با زبان علمی و متغیرهایی سخن بگوید که در دانشگاههای معتبر دنیا مانند هاروارد یا ساسکس مورد استفاده قرار میگیرند.
غفلت از بهرهبرداری از پتانسیل زنان
مصلحزاده با تأکید بر اهمیت فعالسازی شبکه زنان مسلمان در سطح بینالملل گفت: ما در دو سال اخیر فرصت فوقالعادهای داشتیم که از آن بهره نبردیم. اگر میخواستیم تجمعی از زنان و دانشجویان طرفدار فلسطین در اروپا و آمریکا برگزار کنیم، میتوانستیم نفوذ دیپلماسی و همزمان منافع ملی را پیش ببریم. اما چنین اقدامی انجام نشده است.
وی افزود: حتی پیشنهاد دادم که پزشکان و پرستاران طرفدار فلسطین را در سطح جهان جمع کنیم تا نقش خود را در دیپلماسی عمومی ایفا کنند، اما این اقدام عملی نشد.
سفیر سابق ایران تحلیل کرد که دلیل گستردگی حمایت مردم اروپا و آمریکا از فلسطین ناشی از قدرت تز سکولاریسم در غرب است: هر جا که پارادایم سکولار قویتر باشد، آنتیتز آن یعنی حمایت از فلسطین و گرایش به اسلام نیز سریعتر شکل میگیرد؛ به همین دلیل است که تظاهرات طرفداری از فلسطین در اروپا و آمریکا بسیار گستردهتر از کشورهای اسلامی است.
مصلحزاده این فرصت را «معجزه» خواند و بیان کرد: چهل و پنج سال انزوا پشت سر گذاشتیم؛ حالا رودخانهای عظیم از حمایت مردم جهان نسبت به فلسطین شکل گرفته است.
وی اضافه کرد: اگر از این موقعیت استفاده کنیم، میتوانیم علاوه بر حمایت از فلسطین، راههای تجاری و اقتصادی خود را نیز توسعه دهیم و فشار تحریمها را مدیریت کنیم.
وی ادامه داد: تحریمهای آمریکا دیگر به حدی است که برگزاری همایشهای زنان طرفدار فلسطین هیچ مانع جدیدی ایجاد نخواهد کرد؛ پس نباید خودمان را محدود کنیم و فرصتها را از دست بدهیم.
مصلحزاده تأکید کرد: برای بهرهبرداری از این فرصت، نیاز به برنامهریزی استراتژیک داریم. باید لیستی از زنان فعال در جبهه مقاومت و ورزشکاران طرفدار فلسطین تهیه شود تا بتوان از ظرفیت شبکههای اجتماعی و نفوذ فرهنگی آنها استفاده کرد. در حال حاضر، هیچ نهادی مسئولیت این کار را بر عهده نگرفته است.