گزارشی از نشست «تبیین بیانات رهبر معظم انقلاب در موضوع مداحی و مرثیهخوانی»
به گزارش خبرنگار گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، دومین نشست هماندیشی «عرصه رثا و دعا» با موضوع «تبیین بیانات رهبر معظم انقلاب در موضوع مداحی و مرثیهخوانی»، ظهر امروز با حضور جمعی از اساتید و طلاب در مرکز مدیریت حوزههای علمیه برگزار شد.
در این نشست حجتالاسلام والمسلمین مهدی طائب، استاد درس خارج حوزه علمیه قم، با اشاره به تحولات اخیر منطقه و کشور، شکست طرحهای دشمن را ناشی از «اعجاز» ایستادگی ملت و نظام دانست و بر اهمیت درک این پیروزیها در تداوم مسیر تأکید کرد.
حجت الاسلام و المسلمین طائب سخنان خود را با مروری بر تجربههای اخیر کشور تصریح کرد: تجربه جنگ ۱۲ روزه و اغتشاشات اخیر نشان داد که نقشههای دشمن که بر تحلیلهای مبتنی بر شتابزدهگی و ناامیدی بنا شده بودند با وجود تمام سختیها و فشارها در افق کوتاهمدت به شکست انجامید. این شکست یک «اعجاز» است؛ اعجازی که ریشه در عمق باور و پایداری ایمانی مردم دارد و نشان میدهد که برنامهریزیهای دشمن در محاسبه ظرفیتهای درونی نظام، دچار اشتباه محاسباتی شده است.
وی افزود: اسلام با آرامش به پیروزی نرسیده است؛ تاریخ اسلام گواه است که هر گام پیشین، با رنج و سختی همراه بوده است.
حجتالاسلام طائب در ادامه چالش اصلی پیش روی حوزه علمیه را در حوزه جذب نیرو دانست و اظهار داشت: با وجود تمام مشکلات معیشتی و سختیهای موجود طلاب کنونی ما در عرصه تبلیغ دینی از انگیزه و فعالیتی بیسابقه برخوردارند. این همت و کیفیت در طلاب کمنظیر است اما مشکل در کمیت است.
وی با اشاره به عمق نیاز کشور به نیروهای مبلّغ، بیان کرد: ظرفیتهای بزرگ مردمی و مناسبتهای مهم مانند مراسم اعتکاف به دلیل کمبود نیروی طلاب به طور کامل تحت پوشش فعالیتهای دینی و معرفتی قرار نمیگیرند. این یک مشکل در ساختار تبلیغی کشور است که باید هر چه سریعتر برای آن چارهاندیشی شود.
حجت الاسلام و المسلمین طائب تأکید کرد: ما نمیتوانیم صرفاً به کیفیت بالای طلاب فعلی اکتفا کنیم؛ هرچند که همین کیفیت، ضامن پیروزی نهایی است، اما این کیفیت باید در ظرفیت گستردهتر نیروهای جدید تکثیر شود. حوزه باید برنامهای جهادی برای تربیت طلبهای همتراز با نیازهای امروز جامعه هم در بُعد معرفتی و هم در عرصه حضور میدانی تدوین کند.
حجت الاسلام و المسلمین طائب در بخش دیگری از سخنان خود به اهمیت حیاتی مساجد به عنوان پایگاههای اصلی دینداری و سنگر دفاعی جامعه پرداخت و تاکید کرد: در زمان فتنه، مساجد پرجمعیت، فعال و دارای پایگاه مردمی قوی مورد تعرض قرار نگرفتند یا آسیب وارده به آنها ناچیز بود. در مقابل مساجد خلوت و غیرفعال تبدیل به هدف شدند. این یک درس تاریخی و یک حقیقت میدانی است: حضور فعال مردمی و دینی در مسجد، قویترین سنگر دفاعی در برابر تهاجمات فرهنگی و امنیتی است.
حجتالاسلام و المسلمین طائب افزود: مسجدِ فعال، نه تنها یک نهاد عبادی بلکه یک نهاد اجتماعی است. این پایگاه کانونی است که ارتباط مستمر مردم با آموزههای اصیل دینی را تضمین میکند و اجازه نمیدهد نفوذ دشمن در لایههای اجتماع شکل گیرد. زمانی که مسجد به معنای واقعی کلمه به کانون زندگی مردم تبدیل شود، هیچ نیرویی توان مقابله با آن را نخواهد داشت.
وی در پایان با اشاره به بیانات رهبر معظم انقلاب بر ضرورت هوشیاری و تلاش مضاعف تأکید کرد و فضای کنونی را مرحله حساس دانست: ما بر اساس فرمایشات رهبر معظم انقلاب در نزدیکی قله هستیم. اما تاریخ نشان میدهد که سختترین بخش هر حرکت، مراحل پایانی و نزدیکی به هدف نهایی است. دشمن تمام توان خود را بر روی این مرحله متمرکز کرده است تا در آخرین لحظات نیروهای ما را نابود یا دچار تفرقه کند.
وی بیان کرد: طلاب امروز قلب تپنده این مبارزه هستند؛ آنان در خط مقدم قرار دارند و با انگیزه و کارآمدی مثالزدنی در حال فعالیتاند. وظیفه ما به ویژه در حوزه علمیه این است که با برنامهریزیهای بلندمدت نه تنها از این نیروهای فعال پشتیبانی کنیم بلکه با تربیت مستمر نیروهای جدید این سنگر اصلی مسجد و تبیین را برای پیروزی نهایی تقویت نماییم. کیفیت موجود سرمایه ماست و افزایش کمیت برای حفاظت از دستاوردهای بزرگ انقلاب اسلامی خواهد بود.
حوزه علمیه باید کیفیت محتوایی هیئتها را با دانش دینی تقویت کند
در ادامه نشست حجتالاسلام مرتضی وافی، رئیس بنیاد بینالمللی صحیفه سجادیه مداحی را به عنوان یک جریان اثرگذار در تبلیغ دینی معرفی کرد و بر نقش محوری مخاطبان و مدیران هیئتها در هدایت توجه جامعه به این مسئله تأکید کرد.
وی، هیئت مذهبی را ظرفیتی فرهنگی با ساختاری گسترده خواند که ریشه در تاریخ و فرهنگ شیعه دارد و از بسیاری از مجموعههای فرهنگی دیگر تاثیرگذارتر است.
رئیس بنیاد صحیفه سجادیه با اشاره به اهمیت این موضوع، عدم توجه حوزه علمیه به کیفیت محتوایی هیئتها را زیانبار دانست و بر لزوم پیوند مداحان با دانش دینی حوزه علمیه تأکید کرد.
حوزه علمیه را نهادی دانشبنیان دانست که باید با همکاری دانشگاهیان، بهخصوص متخصصان جامعهشناسی و تاریخ، در تولید کتب فنی، علمی و مفهومشناسی تخصصی درباره «هیئت» فعال باشد، این اقدام یکی از رسالت اصلی حوزه علمیه است.
حجتالاسلام وافی همچنین بر ضرورت برقراری ارتباط متقابل میان مسجد، هیئت و مدارس علمیه و بهرهبرداری صحیح از این ظرفیتها تأکید کرد.
وی، شفافسازی نسبت میان حوزه علمیه، طلاب و هیئتها و تعیین مفهوم حوزوی هیئتی را از دیگر نیازمندیهای این حوزه دانست.
رئیس بنیاد صحیفه سجادیه، کمبود کرسیهای اجتهادی فقه مناسک و فقدان کرسیهای آزاداندیشی برای تبیین مبانی فکری این عرصه را از یکی از نقصهای موجود برشمرد و همچنین به قطع ارتباط میان فضلا و روحانیون با هیئتها اشاره کرد و بر نیاز مبرم به تقویت این پیوند تأکید نمود.
حجتالاسلام وافی در پایان، خواستار توجه ویژه حوزه علمیه به این مسائل شد و بر لزوم همکاری و همدلی تمامی فعالان عرصه مذهبی برای ارتقای کیفیت مداحی و تقویت ارتباط با هیئتها تأکید کرد.
عامل ارتقای کیفیت مرثیهسرایی در گام دوم انقلاب
در ادامه نشست حجتالاسلام جعفر واضحی آشتیانی، سخنران دینی و مذهبی، با اشاره به اهمیت بیانات امسال رهبر معظم انقلاب، اظهار داشت: رهبر معظم انقلاب در فرمایشات اخیر، نکات راهبردی برای آینده مداحی و مرثیهخوانی ترسیم کردند که محور اصلی آن، شناخته شدن آسیبهای موجود در این عرصه و رفع آنهاست.
وی یکی از نکات مهم بیانات رهبر معظم انقلاب را تأکید بر پیوند ناگسستنی مداحی با فضلای حوزوی دانست و افزود: مداحی نباید از مبانی عمیق فقهی، اصولی که در حوزههای علمیه تولید میشود فاصله بگیرد. خروجی این پیوند غنای محتوایی و عمق بخشی به مجالس عزاداری است.
وی همچنین به تشریح نقش مداحی در جنگ نرم اشاره کرد و گفت: ایشان به صراحت بر ضرورت شکلگیری و تقویت ادبیات مقاومت ملی در مدیحهسرایی و مرثیهخوانی تأکید کردند. در شرایط هجوم دشمن جریان مداحی باید به مثابه یک جبهه فرهنگی فعال، در ترویج فرهنگ مقاومت، ایثار و ایستادگی نقشآفرینی کند.
آرایش جنگی در برابر هجوم دشمن
حجتالاسلام واضحی آشتیانی با اشاره به لزوم «آرایش جنگی» در برابر تهاجمات فکری دشمن، خاطرنشان کرد: مداحان باید بدانند که امروز در یک میدان نبرد فرهنگی قرار دارند. لذا راهکارهای عملیاتی برای مقابله با هجمه دشمن باید در قالب زبان هنر و مداحی، تبیین و ارائه شود. این موضوعات شامل تبیین نقش روحانیت و حوزه علمیه در هدایت جامعه نیز میشود.
وی با بیان اینکه این نشستها در راستای اجرای دقیق منویات رهبر معظم انقلاب صورت گرفته، ادامه داد: در این جلسه دوم، اساتید حوزه علمیه به طور تخصصی به بررسی سه ضلع مهم شامل آسیبشناسی مداحی، ادبیات مقاومت و راهکارهای هجوم به دشمن پرداختند تا بتوانیم نقشه راهی دقیق برای اجرای رهنمودهای رهبر معظم انقلاب ترسیم کنیم.
وی تاکید کرد: این نشستها سلسلهوار ادامه خواهد یافت تا تمامی ابعاد دهگانه فرمایشات رهبر معظم انقلاب در خصوص رسالت خطیر مداحان در گام دوم انقلاب به صورت عملیاتی مورد بررسی و اجرا قرار گیرد. انتظار میرود نتایج این هماندیشیها مبنای برنامهریزیهای آتی ستاد رثا و دعا برای ارتقاء کیفیت و عمق محتوایی مداحی کشور قرار گیرد.
مداحی باید از قالب صرف احساسی به ابزار تعمیق معرفت تبدیل شود
در ادامه نشست حجتالاسلام سیدبهاءالدین ضیائی استاد حوزه علمیه به تحلیل ابعاد تربیتی و معرفتی هیئت و مداحی پرداخت و بر لزوم حرکت به سمت ایجاد عقبه علمی و استدلالی در مجالس اهلبیت(ع) تأکید کرد.
اتاق جنگ دشمن، ذهن و هویت جوانان است
حجتالاسلام ضیائی در ابتدای سخنان خود با اشاره به دغدغههای رهبر معظم انقلاب پیرامون نقش حساس تبلیغ در برهه کنونی، اظهار داشت: رسالت امروز حوزه و مبلغین فراتر از روضهخوانی صرف است و باید به سمت ایجاد عقبه علمی و معرفتی مستحکم در برابر دشمن پیشرفته حرکت کنیم.
وی افزود: دشمن امروز تنها با سلاح نظامی حمله نمیکند؛ بلکه اتاق جنگ اصلی، ذهن و هویت نوجوان و جوان ماست. برای مقابله مؤثر با این هجمه سنگین نیازمند سلاحی به مراتب برندهتر هستیم که همانا بینات روشن و استدلالهای قوی است که جهل را از بین برد.
پیروزی در جهاد اکبر؛ مقدمه پیروزی در جهاد کبیر
استاد حوزه علمیه با محور قرار دادن مفهوم «جهاد اکبر» در مبارزات فرهنگی، ابراز کرد: بزرگترین عرصه نبرد ما همان جهاد اکبر و مبارزه با هواهای نفسانی و تفکرات انحرافی تزریق شده از بیرون است. ما وظیفه داریم با تبیین عمیق مفاهیم دینی و انقلابی، تابآوری نوجوانان را به گونهای افزایش دهیم که در برابر هر شبههای واکسینه شوند.
وی عقل را قطبنمای هدایت خواند و تصریح کرد: اگر مداح و منبری نتواند مفاهیم بنیادینی چون جنود عقل و جهل را به صورت جذاب و قابل فهم برای نسل جدید تبیین کند در حقیقت، ابزار اصلی دفاع از هویت آنها را به دست دشمن دادهایم. پیروزی در این جهاد درونی پیششرط قطعی برای پیروزی در عرصه جهاد کبیر است.
لزوم توجه به اصل ۱۶ قانون اساسی و احیای زبان عربی
حجتالاسلام ضیائی در بخش دیگری از سخنان خود به چالشهای زبانی و فرهنگی اشاره کرد و با انتقاد از ترویج بیرویه زبانهای بیگانه گفت: متأسفانه امروز شاهدیم که ترویج زبان انگلیسی خواسته یا ناخواسته بستر نفوذ فرهنگ غربی را فراهم میآورد. همانگونه که در اصل شانزدهم قانون اساسی تأکید شده زبان عربی به عنوان زبان دین و معارف باید مورد اهتمام جدی قرار گیرد.
وی با ارائه پیشنهاد طرحی جامع برای احیای زبان قرآن، خاطرنشان کرد: باید از ظرفیت مداحان و نهادهای فرهنگی برای نهضت ترویج زبان عربی بهره برد. میتوان طرحی مانند «ایران ۱۶» را تعریف کرد تا نوجوانان با عمق ارتباط زبان خود با قرآن و اهلبیت(ع) آشنا شوند.
این کارشناس مذهبی با اشاره به بیانات اخیر رهبر معظم انقلاب یادآور شد: ایشان اشاره داشتند که مصریها معنای قرآن را میفهمند و تکبیر می گویند؛ این نشاندهنده اهمیت حیاتی درک زبان وحی در تعمیق باورهای دینی است.
حجتالاسلام ضیائی در پایان با تبیین مأموریت طلاب و فعالان عرصه تبلیغ گفت: مداحی و مرثیهخوانی باید از قالب صرف احساسی خارج شده و به یک ابزار قوی برای تعمیق معرفت تبدیل شود.
وی تأکید کرد: اگر بتوانیم جهاد اکبر را در درون نوجوانان نهادینه کنیم و قطبنمای عقلانیت دینی را در دست آنها قرار دهیم و آنها را با زبان قرآن آشتی دهیم، مقاومت آنها در برابر هر تهاجم فکری تضمین خواهد شد و این همان مطالبه جدی رهبر فرزانه انقلاب از جریان ستایشگری و حوزه علمیه است.