سکولاریسم؛ نقطه اشتراک همه مخالفان انقلاب اسلامی/ حذف عقلانیت از دین، مسیر هموار سکولارشدن جامعه است

به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، دکتر غلامعلی حدادعادل، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام صبح امروز در نشستی با عنوان «قانون و سکولاریزم» که در مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی برگزار شد، با بیان اینکه اندیشه سکولار همواره تلاش کرده دین را به امر شخصی تقلیل دهد، اظهار داشت: سکولارها می‌گویند دین مسئله‌ای فردی است و نباید وارد حوزه حکومت و قانون‌گذاری شود، در حالی که این نگاه در تعارض آشکار با منطق دین و تجربه انقلاب اسلامی است.

غرب با الگوی خشن، حکومت دینی را تحریف می‌کند

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی با اشاره به پروژه‌سازی غرب برای تخریب تصویر حکومت دینی تصریح کرد: غربی‌ها با ایجاد و حمایت از گروه‌هایی مانند داعش و القاعده، تلاش کردند نمونه‌ای خشن و افراطی از حکومت دینی ارائه دهند تا به افکار عمومی القا کنند که اگر دین بخواهد حکومت تشکیل دهد، نتیجه‌اش چنین خشونتی خواهد بود و از این طریق انقلاب اسلامی را لجن‌مال کنند.

حدادعادل با تأکید بر نقش محوری عقلانیت در دینداری گفت: هرکس عقلانیت را از دین حذف کند، عملاً زمینه‌ساز سکولاریسم شده است. دینی که در آن تفکر عقلانی به حاشیه برود، به آغوش سکولاریسم رانده می‌شود. اگر در دینداری، میدان به عواطف و احساسات داده شود و عقلانیت کنار گذاشته شود، باید احساس خطر کرد؛ چراکه این مسیر، مسیر سکولارشدن جامعه است.

وی با اشاره به یکی از مهم‌ترین منازعات نظری میان جریان دینی و سکولار افزود: سکولارها می‌گویند دین از قانون‌گذاری جداست، چون دین را امری غیرعقلانی می‌دانند؛ در حالی که ما معتقدیم موضوع دین، عقل است و حتی در جایی که عقل ما به حکمت حکمی نمی‌رسد، یقین داریم که آن حکم عقلانی است. از آغاز بعثت، ائمه اطهار(ع) همواره حکمت احکام الهی را برای مردم تبیین کرده‌اند.

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام ادامه داد: خداوند بهتر از مخلوق، مصلحت بندگان را می‌داند و حکم الهی به‌مراتب برتر از حکمی است که در پارلمان‌های بشری تصویب می‌شود. این نگاه عقلانی به دین، بزرگ‌ترین میراثی است که شهید مطهری برای نسل‌های بعدی به‌جا گذاشت.

حدادعادل با اشاره به نقش شهید مطهری در پیوند حوزه و دانشگاه گفت: یکی از دلایلی که شهید مطهری توانست با انجمن‌های اسلامی دانشگاه‌ها گفت‌وگو کند، همین نگاه عقلانی به دین بود. چهره عقلانی دین به معنای نفی احساسات نیست؛ عواطف جایگاه خود را دارند، اما دینداری بدون عقلانیت، خطرناک است.

اجرای دین در گرو قانون‌گذاری درست است

وی با بیان اینکه حکومت دینی باید زمینه دینداری را تقویت کند، تصریح کرد: ایمان باید تقویت شود و حکومت موظف است بسترهای اجتماعی دینداری را فراهم کند. در عین حال، قانون‌گذاری صحیح و کارآمد، شرط اجرای موفق احکام دینی است. 

رئیس اسبق مجلس شورای اسلامی با اشاره به دیدگاه شهید مطهری درباره حجاب گفت: شهید مطهری معتقد بود هرکس بیش از آنچه دین از مردم خواسته، از آنان مطالبه کند، کمتر از دین بهره‌مند خواهد شد. ایشان در کتاب «مسئله حجاب» تصریح می‌کند که پوشش کف و وجهین واجب نیست؛ دیدگاهی که در زمان خود با مخالفت‌های روبه‌رو شد، اما نتیجه آن این بود که بانوان با حجاب اسلامی در کلاس‌های دانشگاه حضور فعال پیدا کردند.

حدادعادل با اشاره به سابقه طرح مسئله سکولاریسم پیش از پیروزی انقلاب اسلامی اظهار داشت: من از ماه‌ها قبل از پیروزی انقلاب، معتقد بودم که مهم‌ترین میدان نظری انقلاب اسلامی، مواجهه با غرب است و در سخنرانی‌های آن دوران، به‌ویژه در جمع نمایندگان گروه‌های مختلف از جمله مجاهدین خلق بر این موضوع تأکید داشتم. این بحث ابعاد گسترده‌ای دارد که اگر بخواهیم حق آن را ادا کنیم، نیازمند مباحث طولانی و مفصل است.

وی در تبیین ریشه‌های تاریخی سکولاریسم گفت: واژه سکولار پس از قرون وسطی نهادینه شد. واژه «لائیک» که از دوران مشروطه وارد ادبیات سیاسی ایران شد، برگرفته از واژه فرانسوی «لائیسیته» و معادل سکولاریسم است. معنای اصطلاحی سکولاریسم این است که بشر برای اداره امور اجتماعی خود نیازی به شریعت و وحی ندارد.

مشاور رهبر انقلاب افزود: در منطق سکولاریسم، قانون‌گذاری ربطی به دین و ایمان ندارد و پارلمان‌ها با شکوه و عظمت خود، جانشین کلیسا شده‌اند. این نگاه سکولار نه‌تنها سیاست، بلکه خانواده، ازدواج، هنر، اقتصاد و همه عرصه‌های زندگی اجتماعی را دربر گرفته است.

حدادعادل با تأکید بر اینکه معادل فارسی دقیقی برای واژه سکولاریسم وجود ندارد، خاطرنشان کرد: از رنسانس تا امروز، سکولاریسم یکی از لوازم جدایی‌ناپذیر تجدد غربی بوده و مانند چتری بر سر همه «ایسم»های دوران مدرنیته سایه انداخته است؛ مفهومی که پیوندی عمیق با اومانیسم دارد.

وی با اشاره به نگاه غرب به انقلاب اسلامی گفت: در دنیایی که جدایی دین از سیاست را نشانه رشد می‌دانند، انقلاب ۵۷ که در آن یک روحانی پرچم اداره جامعه بر اساس دین را برافراشت، از نگاه غرب ارتجاع تلقی شد. شاه نیز همین نگاه را داشت و نهضت امام خمینی(ره) را «ارتجاع سیاه» می‌نامید.

ریشه‌های نقد سکولاریسم در اندیشه امام خمینی

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: پیش از انقلاب، کمتر کسی به‌صورت نظری به سکولاریسم پرداخته بود و من این حساسیت را عمدتاً در بیانات امام خمینی(ره) مشاهده می‌کردم؛ هرچند ایشان از واژه سکولاریسم استفاده نمی‌کردند. امام حتی درباره حکومت عثمانی می‌فرمودند که مشروعیت خود را از دین می‌گرفت، هرچند به سلاطین آن نقد داشتند.

حدادعادل با اشاره به شکل‌گیری کشور ترکیه پس از جنگ جهانی اول گفت: ترکیه نخستین کشوری بود که در قانون اساسی خود جدایی دین از سیاست را تصریح کرد. بررسی این روندها نشان می‌دهد که حوزه‌های علمیه ما چه مسیر رشدی را طی کرده‌اند؛ مسیری که حتی می‌توان برای آن کتابخانه‌ای مستقل تأسیس کرد.

وی با اشاره به قانون اساسی جمهوری اسلامی تأکید کرد: ولایت فقیه به‌معنای حضور واقعی و عملی دین و وحی در عرصه سیاست است و شورای نگهبان جلوه روشن این حضور است؛ نهادی که وظیفه تشخیص عدم مغایرت مصوبات با شرع را بر عهده دارد و دقیقاً همین نقطه است که غرب آن را برنمی‌تابد.

حدادعادل در پایان با اشاره به تلقی غرب از دین گفت: در نگاه سکولار، دین به رابطه‌ای فردی و محدود به قلب انسان تقلیل می‌یابد؛ چیزی شبیه ورزش که در زمان خاصی فایده دارد و سپس کنار گذاشته می‌شود. در چنین نگاهی، دین تنها کارکرد اخلاقی دارد و از عقلانیت، سیاست و قانون‌گذاری حذف می‌شود؛ در حالی که انقلاب اسلامی با این منطق، اساساً در تعارض است.