نقش تاریخی انقلاب در پیشرفت حوزههای علمیه/تحول هوشمندانه؛ ضرورت پاسخگویی به نیازهای روز جامعه
حجتالاسلاموالمسلمین فرهاد عباسی، معاون پژوهش حوزههای علمیه در گفتوگو با خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، نظام اسلامی را ثمره تلاش حوزه های علمیه دانست و افزود: مادر، نظام اسلامی است چرا که انقلاب اسلامی حاصل تفکر و اندیشه و نظریه پردازی حوزوی است بنابراین به عنوان پشتوانه اندیشه ای تربیتی نظام، نظام اسلامی نیز وظیفه دارد حوزه را تقویت کرده و از ظرفیت های دانشی و تربیتی آن در عرصه های مختلف حمایت کند تا در وقت نیاز بتواند از آنها بهره مند باشد؛ بر اساس بیانات رهبر معظم انقلاب، این نسبت یک پیوند تاریخی، تکوینی و سرنوشتساز است و به تعبیر ایشان، این دو «همزاد» یکدیگرند؛ یعنی نظام اسلامی بدون مجاهدتهای تاریخی حوزه محقق نمیشد، و حوزه نیز امروز در سایه حمایتهای این نظام، از فرصتهای بیسابقهای برای نشر معارف برخوردار است. از سوی دیگر مسئولیت های مشترک نیز متوجه هر دوی اینهاست.
وی سربازی در راه نظام مقدس اسلامی را یکی از شئون حوزویان دانست و خاطر نشان کرد: وظیفه اصلی حوزویان در قالب مفهوم «سربازی» قابل ترسیم است. مقام معظم رهبری نیز به این مفهوم به صراحت اشاره فرمودهاند. این سربازی البته به معنای ورود به انواع کارهای اجرایی نیست، بلکه به معنای همدلی، حمایت فکری، تبیینگری و تقویت پایههای نظام در عرصههای مختلف است. هرگونه رویکرد جدا انگارانه که سکولاریستی محسوب می شود نتیجه اش ایجاد فاصله بین این دو است، این رویکرد قطعا مردود و در خدمت اهداف دشمن شناخته می شود.
معاون پژوهش حوزههای علمیه حوزه ادامه داد: این نقشآفرینی در عرصه فکری با تولید و تدوین فکر دینی و پاسخ به شبهات روزبه عنوان تقویت کننده پشتوانه نظری نظام است و در عرصه تبلیغی با بهرهگیری از فرصتهای بینظیر تبلیغی که نظام در اختیار حوزه قرار داده، برای جهاد تبیین و روشنگری در برابر جنگ روانی دشمن شکل می گیرد؛ همچنین در عرصه های اجتماعی از مسیر تقویت وحدت و بصیرت و مراقبت از توطئههای تفرقهافکنانهای که هدفشان ایجاد فاصله بین روحانیت و مردم است تحقق می یابد و در عرصه تربیتی نیز تربیت نسل عمیق، عالم و متعهدبرای مدیریت آینده کشور میدان نقش آفرینی مهمی است.
وی با اشاره به رابطه مستحکم نظام و حوزه علمیه ابراز داشت: بنابر این حوزه، انقلاب و نظام اسلامی، دو رکن تفکیکناپذیر یک پیکره واحدند. اقدام های متقابل صحیح و نه کنارهگیری، بلکه مشارکت فعال و هوشمندانه حوزه در تمام این عرصهها برای تحکیم این پیوند و پیشبرد اهداف مشترک است و هر گفتار یا رفتاری که بخواهد این رابطه را تضعیف کند، در مسیر پروژه دشمن برای ایجاد شکاف میان این دو است. بنابراین، بصیرت و وحدت، شرط حفظ این پیوند سرنوشتساز است.
پیشرفت حوزههای علمیه در عصر انقلاب
حجتالاسلام عباسی با اشاره به دستاوردهای انقلاب برای حوزه تاکید کرد: مهمترین دستاورد ، تغییر موقعیت تاریخی و ایجاد فرصتهای بینظیربرای حوزه است. انقلاب اسلامی، حوزه را از حاشیه به مرکز تحولات کشور آورد و امکاناتی در اختیار آن قرار داد که در طول تاریخ تشیع سابقه نداشت. دسترسی به تریبونهای ملی و ارتباط با نسل جوان مشتاق، پشتیبانی نهادی نظام، و تبدیل شدن به «قلب معرفتی جهان اسلام» با مسئولیت پاسخگویی به شبهات جهانی، از جمله این دستاوردهاست.
برای تثبیت و تعمیق این موقعیت جدید و حفظ این جایگاه، نیازمند یک تحول برنامهریزیشده و مدیریتشده در درون حوزه است. محور این تحول، تقویت اجتهاد اصیل حوزوی است؛ اجتهادی که بتواند برای مسائل مستحدثه دنیای امروز پاسخهای استنباطیِ قانعکننده و مبتنی بر مبانی تولید کند. همچنین، بهکارگیری روشهای نوین آموزشی و پژوهشی در کنار حفظ روشهای کارآمد سنتی مانند مباحثه و فکرمحوری، یک ضرورت است. اگر حوزه به روشهای صرفاً حفظمحوری اکتفا کند، در مسیر پیشرفت نخواهد بود..
وی لازمه موفقیت در حوزه را تدوین طرح تحول دانست و افزود: شرط اصلی موفقیت، هدایت آگاهانه این تحول است. این تحول نباید رها شده یا تقلیدی باشد. بنابراین تدوین یک «طرح تحول» بلندمدت برای برنامهریزی این مسیر، کاملاً ضروری است. در غیر این صورت، تحول ممکن است به انحراف بینجامد.
معاون پژوهش حوزههای علمیه ضمن تاکید بر آماده سازی حوزه برای پاسخگویی به نیاز های روز جامعه تاکید کرد: بنابراین میتوان گفت پیشرفت حوزه در این عصر، یک فرصت تاریخی توأم با مسئولیت خطیراست. حوزه با استفاده از امکانات نظام، موقعیت اثرگذاری یافته، اما این اثرگذاری در گرو آن است که بتواند با تولید فکر روزآمد و علمی، همپای تحولات جهان حرکت کند و برای سوالات جدید بشر پاسخ داشته باشد. بنابراین باید در صدد مدیریت هوشمندانه بود تا شاهد یک حوزه پویا و اثرگذار در عرصه ملی و جهانی، با حفظ هویت اصیل خود باشیم.
الزامات تحقق «حوزه پیشرو و سرآمد» در بیانات مقام معظم رهبری
وی از ملزومات تحقق این امر گفته و اظهار داشت: تحقق این آرمان، نیازمند تحولی جامع و همهجانبه است که در دو عرصه اصلی باید پیگیری شود: اول، عرصه درونی و معرفتی، که همان کارویژه ذاتی حوزه در تولید علم دینی و تربیت نیرو؛ است
و دوم، عرصه بیرونی و ارتباطی، که در قامت تعامل هوشمندانه با نظام، جامعه و جهان جلوه می یابد. حوزه سرآمد، حوزهای است که بتواند بهطور همزمان در هر دو این عرصهها عمق، کارآمدی و اثرگذاری خود را ثابت کند.
معاون پژوهش حوزههای علمیه ادامه داد: در بخش الزامات درونی و معرفتی می توان سه محور را مورد توجه قرار داد: اول تقویت اجتهاد پویا و مسئلهمحوراست .اجتهاد و فقاهت قویم و مستحکم حوزوی باید تا شناسایی و اولویتبندی مسائل مستحدثه استدامه یابد و برای آنها پاسخهای روزآمد تولید کند. طبیعتا بهکارگیری روشهای نوین پژوهشی و مطالعات میانرشتهای نیز از ضروریات این مسیر است. دوم آنکه محوریت نظام آموزشی همچون روش اسلاف ما حوزویان باید به جای حفظمحوری صرف بر فکرپروری، نقد و خلاقیت تاکید کند؛ و بالاخره سوم آنکه باید به سمت تحقیقات گروهی و اثرگذار روی آورد . کار علمی فردی کمتر می تواند جامعیت لازم را داشته باشد . پروژههای پژوهشی گروهی قابلیت تولید آثار مرجع و پاسخهای جامع را بیشتر ایجاد می کنند. ایجاد پیوند مستمر با دانشگاه و مراکز پژوهشی معتبر داخلی و بینالمللی برای بهرهگیری از دستاوردهای علوم انسانی و تجربی نیز یک ضرورت انکارناپذیر است.
وی اخلاق عملی علما را موثرترین شیوه تبلیغ دانست و افزود: به نظر می رسد در عرصه ارتباطی نیز سه وظیفه متوجه ماست. یکی ارتباط مؤثر با جامعه، به ویژه جوانان است. حوزه باید بر زبان، دغدغهها و رسانههای نسل جدید مسلط شود و معارف دینی را با بیانی قانعکننده و جذاب ارائه دهد. این مسیر از طریق گفتگوی مستقیم و شفاف با همه اقشار، به ویژه روشنفکران و هنرمندان، و پاسخگویی به شبهات ممکن میشود. بیتردید، الگو بودن عملی علما در اخلاق، سادهزیستی و عدالتخواهی، مؤثرترین شیوه تبلیغ است.
معاون پژوهش حوزههای علمیه ادامه داد: دیگری تعادل هوشمندانه با نظام سیاسی است. همانطور که مقام معظم رهبری تأکید فرمودهاند، حوزه باید خود را «سرباز نظام» بداند. اما این سربازی به معنای دولتی شدن و از دست دادن استقلال فکری و نهادی نیست. حوزه پیشرو باید در عین همکاری سازنده در عرصههایی مانند قانونگذاری، نقش ناظری مصلح و اصلاحگر را برای حاکمیت حفظ کند .
وی ضرورت جهانی شدن حوزه های علمیه را یادآور شده و ابراز داشت: سوم بینالمللی شدن و مرجعیت یافتن جهانی است. حوزه باید از چارچوب ایرانمحور فراتر رود و به کنشگر معرفتی در سطح جهانی تبدیل شود. این امر با تولید آثار به زبانهای زنده دنیا، حضور فعال در مجامع علمی بینالمللی و نیز ارائه راهحلهای اسلامی برای چالشهای مشترک بشری مانند صلح و عدالت ممکن میشود. به طور خلاصه، می توان گفت حوزه پیشرو، هوشمند و اثرگذار است . عمق تاریخی و هویت اصیل خود را با زبان و نیازهای جهان امروز پیوند میزند و خود در قامت یک قدرت نرم اثرگذار در افق تمدن نوین اسلامی می بیند. با همت فرهیختگان ، بزرگان، اساتید و طلاب فهیم، تحقق این آرمان ها بسیار نزدیک می نماید.