تحول بزرگ در حوزههای علمیه؛ از پاسخ به شبهات با هوش مصنوعی تا ورود جدی در عرصه جهانی تبلیغ دین
به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، آیتالله علیرضا اعرافی، مدیر حوزههای علمیه کشور، در جمع صمیمی طلاب و مبلغان حوزه علمیه که شب گذشته در مدرسه علمیه فیضیه قم برگزار شد، ضمن تبریک فرارسیدن ماه مبارک رمضان، به بیان نکاتی درباره جایگاه و رسالت خطیر تبلیغ دین در شرایط کنونی پرداخت.
وی در ابتدای سخنان خود با اشاره به سنت پیامبر اکرم(ص) و ائمه معصومین(علیهمالسلام) اظهار داشت: سنت پیامبر خدا و ائمه هدی(علیهمالسلام) آن بوده است که در پایان ماه مبارک شعبان، به ویژه در جمعه آخر و ایام متصل به ماه شریف رمضان، تذکر میدادند و تنبه میدادند به تدارک برای ضیافتالله و ورود در انوار بیپایان ماه مبارک رمضان.
مدیر حوزههای علمیه افزود: این ایجاد آمادگی برای عموم جامعه، آمادگی برای خودشان است که هر فردی دل و جان و روح و ضمیر خود را برای ورود در ملکوت ماه مبارک رمضان و لیلةالقدر آماده کند و خود را مستعد دریافت فیوضات بیکران ماه مبارک رمضان نماید. اما این آمادگی برای ما و شما و جمع بزرگ و عزیز حوزویان و علمای دین، آمادگی دیگری هم بر آن افزوده میشود و آن آمتدگی برای دستگیری خلق، برای هدایت جامعه، برای گشودن گرههای فکری، اعتقادی، اخلاقی و رفتاری جامعه و جوان امروز است.
وی تصریح کرد: امروز حوزه قم و حوزههای علمیه آمادهاند هم برای آنکه خود از فیوضات رمضان استفاده کنند، در این روزگار سخت فیضرسان جامعه، هادی و راهبر خلق خدا باشند.
آیت الله اعرافی همچنین با اشاره به خاطره روز اول ورودش به حوزه فیضیه در سن ۱۱ سالگی گفت: روز اولی که وارد فیضیه شدیم، ساواکیها ریختند و طلبهها دورشان حلقه زده بودند. این را عرض میکنم برای این که نهاد حوزه و روحانیت باید با کمال شجاعت و ایستادگی در برابر همه امواج بلا بدانند که روحانیت خادم مردم، پای کار و با کمال شجاعت و بدون هراس پای دین خدا ایستاده است. این هویت روحانیت است و این را باید روز به روز تربیت کنیم.
مدیر حوزههای علمیه در ادامه به تشریح مهمترین نکات در عرصه تبلیغ پرداخت و تأکید کرد: جامعه تبلیغی ما باید کارزار سخت تمدنی امروز را واقف باشد. ما وسط یک میدان سنگین با یک هجوم فرهنگ مادی غرب هستیم. ما واقعاً باید بدانیم وسط یک میدان سنگین و کارزار معرفتی و فرهنگی هستیم. این میدان نقش ایفا کردن، علم میخواهد، دانش میخواهد، اخلاص میخواهد، پایداری و استقامت میخواهد، حکمت و سلیقه و شناخت دشمنان فکری که اسلام را هدفگیری کردند.
وی افزود: این شناخت کارزار و میدان مبارزه، شناخت مبانی و مبادی فکری که غرب از آنها به اسلام و دین تهاجم میکند، امری ضروری است. همانطور که رهبری بارها فرمودند، ما در برابر هجوم شبهات یک موضع دفاعی داریم که باید سخنان خصم را بشنویم و بدانیم و با منطق درست پاسخ دهیم، و یک موضع تهاجمی هم داریم؛ هم نظری و هم میدانی. این موضع تهاجمی معنایش این است که از درون کتاب و سنت حقایقی برگیریم و از درون تجربه انقلاب دیدگاههایی را درآوریم و به سنگرهای دشمن حمله کنیم. این هنر بزرگی میخواهد که بارها فرمودهاند.
تبلیغ ما باید دانشبنیان باشد
آیتالله اعرافی با بیان اینکه تبلیغ ما باید دانشبنیان باشد و از اتقان و حجیت برخوردار باشد، اظهار داشت: احکام باید مستند به فقه اسلام باشد. اگر در مباحث اعتقادی میرویم، باید پایههای کلامی و کتب متقن کلامی مبنا قرار گیرد با رویکردهایی که متکلمان و فیلسوفان معتبر ما داشتند. اگر میرویم سراغ روایات، باید روایتشناس باشیم و منابع روایی و حدیثی را بدانیم. پایه علمی و اتکاء به منابع اصلی و معتبر، شرط کار است.
وی افزود: تبلیغ را باید روح و مَقسم همه کارهایمان بدانیم. همانطور که حضرت آقا فرمودند، تولیدات علمیمان هم باید نگاه قوی به مسئله تبلیغ داشته باشد و همه جریانهای حوزه هم باید نگاه و شمع تبلیغی و حضور در میدان تبلیغ داشته باشند.
تبلیغ همچنان باید مردمی بماند
مدیر حوزههای علمیه با تأکید بر مردمی ماندن تبلیغ خاطرنشان کرد: تبلیغ همچنان باید مردمی بماند و از حلقههای میانی استفاده شود. مبلغ موفق کسی است که برود در میدان تا آخر ماه رمضان ده تا حلقه میانی درست کرده باشد، بچه درسخوانده، معلم، مربی بسیجی، آدمهای بازاری، دانشجو را جوری تربیت کند که بار تقویت تبلیغ و ادامه تبلیغ را خودشان به دوش بکشند.
وی با اشاره به تغییر شرایط و دشواریهای فراوان پیش روی نسل جوان گفت: جوانی که امروز میآید در بسیج، میآید در کار دین، میآید در مسجد، این جوان ارزشش از آن جوانی که آمد در انقلاب و بعد آمد در دفاع مقدس و جانفشانی کرد، بالاتر است. چرا؟ برای اینکه ما در آن نوجوانی و جوانیمان هر روز مواجه دو، سه تا حرف بودیم، ولی امروز هر روز جوان عزیز و نوجوان عزیز ما در معرض هزاران نغمه و صدای غیر الهی است. این همه رهزنها جوان امروز ما را گرفته است. آن کسی که خوب بماند خیلی ارزش دارد. شمایی هم که او را هدایت میکنید خیلی بیشتر از قبلید، برای اینکه این کار خیلی سنگین است.
آیتالله اعرافی در بخش دیگری از سخنان خود به ارائه گزارشی از اقدامات و طرحهای معاونت تبلیغ حوزه در سالهای اخیر پرداخت و گفت: اعتبارات تبلیغ با عنایتی که وجود داشته در طول این دو، سه سال، ۲۰ برابر شده است. این افزایش هم در ستاد خیلی کم هزینه شده و رفته در آن شبکههای تبلیغی.
وی با اشاره به طرح امین افزود: طرح امین که طرح محدودی بود و با تلاش زیاد دوستان و با همت امینیها (که واقعاً پای این کار بزرگ در مدارس آمدند)، از حدود ۲۰۰۰ نفر به بالای ۱۵ تا ۲۰ هزار نفر رسیده است. هدف، صد هزار نفر است. کمیت بالای ۱۰، ۱۵ برابر شده و کیفیت هم در آموزش، در تمهیدات مختلف، در نظارت، در هماهنگیها با وزارت آموزش و پرورش بسیار بالاتر رفته است.
تدوین برنامه پنج ساله دوم با وزارت آموزش و پرورش
مدیر حوزههای علمیه از تدوین برنامه پنج ساله دوم با وزارت آموزش و پرورش خبر داد و گفت: دو، سه ماه قبل، دومین برنامهاش با آقای کاظمی امضا شده.
وی با اشاره به هماهنگیهای صورت گرفته بین حدود ۱۰ نهاد حوزوی برای اعزام مبلغ اظهار داشت: اعزام از طریق کمیت و کیفیت ارتقا پیدا کرده است. همه نهادها کنار هم در اعزام هماهنگ شدند و اعداد اعزام از ۷-۸ هزار در گذشته، به بالای ۵۰ هزار در مناسبتهای پیش رو خواهد رسید. این اعزام هماهنگتر است، ارتقا پیدا کرده، خواهران و برادران در آن حضور دارند، ایرانی و غیر ایرانی برای اتباع هم مورد توجه قرار گرفته و ۱۵ تا مزیت دارد.
آیتالله اعرافی با اشاره به درخت رشتههای حوزه گفت: حدود ۴۰۰ رشته، گرایش و مقطع داریم که حاصل هشت سال کار هزار نفر بوده است. از این تعداد، ۵۴ رشته، گرایش و مقطع با تبلیغ ارتباط دارد و حدود ۱۵ تای آن در حال اجراست. رشتههایی مثل تفسیر، کلام، امامت و مهدویت مستقیماً بر بحث تبلیغ و توانایی روحانیت برای مواجهه با مسائل فرهنگی پرتو میاندازند.
وی همچنین از راهاندازی مجتمع تبلیغ، تربیت معلم مبلغ، رشتههای جدید در حوزه فضای مجازی و دین، افزایش مجلات، کتابها، مقالات و پایاننامههای مرتبط با تبلیغ خبر داد.
مدیر حوزههای علمیه با اشاره به فعالیت مرکز پاسخگویی به شبهات دفتر تبلیغات گفت: عمده چیزهایی که امروز شبهه افکنده شده، در ویکی پاستور و سایتها پاسخ داده شده است. ۲۶ نهاد در حوزه به نحوی به مسائل پاسخ به شبهات میپردازند که با هماهنگیهای صورت گرفته، یک حلقه مشترک تشکیل دادهاند. به زودی از یک بخش هوش مصنوعی در این زمینه رونمایی خواهد شد.
آیتالله اعرافی با اشاره به ضرورت توجه به عرصه بینالملل تأکید کرد: ما در دنیا نیستیم. بینالمللی بودنمان زیر ۱۰ درصد است ولی کارهای مهمی طراحی شده است. مخاطب حوزه، ۸ میلیارد بشر است و ما برای این ۸ میلیارد کار چندانی نکردیم و راه درازی در پیش روست. مسئولیتش با دیگران است ولی حوزه حتماً باید اینجا راهبری کند و کار کند.
توافق حوزه علمیه با ستاد سیاستگذاری ائمه جمعه
آیت الله علیرضا اعرافی، با اشاره به توافق حوزه علمیه با ستاد سیاستگذاری ائمه جمعه، از تشکیل رشتهها و دورههای تربیت امام جمعه و جماعت خبر داد و تأکید کرد: این همکاری از سال گذشته آغاز شده و از سال آینده خروجیهای مشخصی خواهد داشت.
وی افزود: نهادهای تبلیغی باید نیازهای خود را بهصورت مکتوب ارائه دهند تا حوزه علمیه در چارچوب نظام آموزشی و پژوهشی نسبت به تربیت نیرو اقدام کند. وظیفه حوزه، تولید نیرو و محتوای لازم برای تبلیغ دینی است و در این مسیر، آمادهام تا بهصورت رسمی تعهد دهم که هر نهاد تبلیغی که درخواست دقیق ارسال کند، حوزه نیروی مورد نیاز را تأمین خواهد کرد.
اعرافی با اشاره به نقش حوزه در نهادهای فرهنگی کشور گفت: نظام فرهنگی کشور اگر بخواهد بر مدار دین و ارزشهای اسلامی و انقلابی حرکت کند، نیازمند فرایندی عمیق و پیچیده است که باید حوزه در بطن آن حضور فعال و تولید محتوای مؤثر داشته باشد.
وی همچنین درباره سند الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت اظهار داشت: در این زمینه بیش از ۲۵۰ استاد حوزه مشارکت داشتند و متنی جامع تهیه شد که به محضر مقام معظم رهبری تقدیم گردید. معظمله دستور بررسی و پالایش دادند و این سند در سیاستهای کلان نظام و شورای عالی انقلاب فرهنگی تأثیرات جدی بر جای گذاشته است.
مدیر حوزههای علمیه با بیان اینکه این نهاد باید متخصصان لازم را برای حضور در عرصههای سیاستگذاری فراهم کند، گفت: در روند تدوین برنامه هفتم توسعه و سیاستهای مرتبط با نظام، حوزه مشارکت فعالی داشته و متونی کارشناسیشده ارائه کرده است. امروز به فضل الهی، حوزه از متخصصان برجسته در رشتههای گوناگون برخوردار است و این ظرفیت باید روزبهروز تقویت شود.
وی یکی از محورهای اصلاح ساختاری حوزه را پرهیز از افزایش نیروی ستادی دانست و تصریح کرد: در حالی که حجم فعالیتها تا بیست برابر افزایش یافته، نیروهای ستادی ما نهتنها اضافه نشده بلکه کاهش داشتهاند. این نشان میدهد حوزه با حفظ چابکی، کارهای بزرگ و گستردهای را پیش میبرد.
اعرافی در ادامه بیان کرد: در کنار فعالیتهای علمی، حوزه باید در عمق جامعه فکر دینی را تزریق کند. اگر در گذشته شخصیتی مانند شیخ بهایی توانست از معارف اسلامی الهام گیرد و الگوهای معماری دوره صفویه را بنا کند، امروز نیز باید پیوند حوزه و دانشگاه شکل گیرد تا تولیدات علمی، فرهنگی و هنری در سطح جهانی ارائه شود.
وی افزود: در حال حاضر بیش از ۵۰۰ طرح پژوهشی در زمینه فقه معاصر و نظامات اسلامی در حال حمایت و اجراست. همچنین آییننامه درسهای عالی و تحقیقی در شش حوزه دانشی از جمله تفسیر، حدیث، فلسفه، کلام، تاریخ، ادبیات و رجال آماده شده و از سال آینده با جدیت اجرا خواهد شد.
تدوین الگوی جدید آموزشی در سطح یک حوزه
اعرافی از تدوین الگوی جدید آموزشی در سطح یک حوزه خبر داد و گفت: با تلاش شورای عالی و کارگروههای علمی، الگوی تازهای برای صیانت از سنتهای آزاد آموزشی حوزه طراحی شده تا فضای رشد فکری و اشراقی در طلاب تقویت شود.
وی صدسالگی احیای حوزه علمیه قم را پدیدهای تاریخی و سرنوشتساز دانست و خاطرنشان کرد: این رویداد خروجیهای مهم علمی دارد که در قالب ۵۰ جلد اثر در دست آمادهسازی است. بخشهایی از تاریخ ۴۵ ساله انقلاب و شخصیتهایی چون مرحوم میرزای نائینی در این مجموعه به تفصیل بررسی خواهند شد.
مدیر حوزههای علمیه در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اهمیت اعزام تبلیغی روحانیان گفت: اعزام مبلغان وظیفهای بزرگ است. نباید وضع روحانیت در قم با شهرهای دیگر تفاوتی نداشته باشد؛ باید هجرت کرد و در مناطق نیازمند حضور یافت. حتی اگر تبلیغ برای یک نفر باشد، آن را جدی بگیرید.
وی به تجربه سفر تبلیغی خود اشاره کرد و افزود: در هرمزگان مشاهده کردم عالمی که ۶۰ سال پیش به یکی از شهرها مهاجرت کرده بود، هنوز آثار وجودیاش در فرهنگ و مسجد باقی است. این نمونهای از اثرگذاری روحانی مهاجر است.
اعرافی با اشاره به شرایط سخت اقتصادی روحانیت گفت: بیش از ۹۰ درصد روحانیت با معیشتی پایینتر از حد متوسط زندگی میکند، اما وظیفه تبلیغ را نباید فراموش کرد. روحانی باید با جامعه مرتبط باشد، حتی اگر در قالب درس تفسیر یا نهجالبلاغه باشد. این افتخار حوزه است که علم و تبلیغ را با هم پیوند دهد.
وی در ادامه از تلاش مشترک حوزه، سازمان تبلیغات اسلامی، اوقاف و ستاد ائمه جمعه برای احیای مساجد خبر داد و گفت: قرارگاه احیای مسجد با فرمان مقام معظم رهبری تشکیل شده و هدف آن تربیت نیرو و طراحی مسجد تراز انقلاب اسلامی است.
مدافع تعطیلی درس در روزهای پنجشنبه و جمعه هستیم
مدیر حوزه های علمیه سراسر کشور تأکید کرد: مدافع تعطیلی درس در روزهای پنجشنبه و جمعه هستیم تا فرصت برای تحقیقات علمی و کارهای تبلیغی فراهم شود، اما در ماه رمضان، تبلیغ باید اصل قرار گیرد. امسال اعزامهای تخصصی در حوزه آموزش و پرورش، دانشگاهها، زندانها و بازار در دستور کار است و محتواهای تبلیغی ویژه تولید شده است.
آیت الله اعرافی در پایان ضمن قدردانی از همه اساتید، مدیران و طلاب مبلغ در سراسر کشور گفت: حوزه علمیه قم باید نفس تازهای بگیرد و برای خدمت بیشتر آماده شود. فضای مجازی و جبهه کفر با شدت علیه ارزشهای دینی فعال شدهاند و همه ما وظیفه داریم سرباز خط مقدم اسلام باشیم.
فیضیه نماد پایداری و مقاومت دینی است
وی افزود: فیضیه نماد پایداری و مقاومت دینی است و باید همچنان مولد فکر دینی و انقلابی باقی بماند. انشاءالله همه نظرات و پیشنهادات مطرحشده از سوی بزرگان را در چارچوب وسع حوزه دنبال خواهیم کرد.