عضو هیئت علمی پژوهشکده زن و خانواده مطرح کرد؛
مسئولیت اجتماعی زنان، محور الگوی سوم و تمدنسازی اسلامی
خانم دکتر قاسمپور، در نشست «کنشگری زنانه بدون استحاله هویتی» تأکید کرد که از نگاه رهبر معظم انقلاب، حضور اجتماعی زنان به معنای مسئولیتپذیری فعال در خانواده، جامعه و عرصههای عمومی، رکن اساسی «الگوی سوم» و کلید تحقق تمدن نوین اسلامی است.
به گزارش خبرنگار گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا،خانم دکتر فاطمه قاسمپور عضو هیئت علمی پژوهشکده زن و خانواده و رئیس کمیته زنان و خانواده دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام، در نشست «کنشگری زنانه بدون استحاله هویتی؛ منطق حضور اجتماعی زن در منظومه فکری مقام معظم رهبری (مدظلهالعالی)» که روز گذشته برگزار شد، با تبیین «الگوی سوم» در گفتمان زن، تأکید کرد: آنچه در گفتمان رهبر انقلاب درباره زن قابل مشاهده است، انسجام درونی و رویکرد منظومهای است که بهتدریج ابعاد و اهداف آن برای پژوهشگران این حوزه روشنتر میشود. از همین منظر، میتوان الگوی سوم را نه صرفاً یک شعار، بلکه یک نظریه با دالهای محوری مشخص دانست که «حضور اجتماعی زنان» یکی از ارکان اساسی آن است.
دکتر قاسمپور با اشاره به سابقه تاریخی مسئله زن در ایران گفت: اگر بهصورت مسامحی، مشروطه را نقطه عطف خودآگاهی تاریخی جامعه ایرانی نسبت به مسئله زن بدانیم، میتوان گفت مسئله زن در ایران تاریخی بیش از یکصد ساله دارد. این خودآگاهی به معنای آن نیست که زنان پیش از آن نقشآفرین نبودهاند؛ بلکه زنان سنتی در بستر زندگی اجتماعی و تاریخی خود، از جمله در وقایعی مانند قیام تنباکو، نقشهای مؤثری ایفا کردهاند.
وی افزود: آنچه مسئله زن را به «مسئلهبودگی» رساند، تحولات دوره پهلوی اول و دوم و تزریق الگوی زن غربی به جامعه ایرانی بود. در این دوره، جایگاه زن غربی بهعنوان الگویی متعالی معرفی شد و همین امر، نظم پیشین نقشآفرینی زنان را به چالش کشید و منازعهای فکری میان دو گفتمان زن سنتی و زن غربی پدید آورد.
عضو هیئت علمی پژوهشکده زن و خانواده با تبیین دو گفتمان مسلط پیش از انقلاب تصریح کرد: در گفتمان زن سنتی، زن عمدتاً در خانه تعریف میشد، منفعل و غیرتاریخساز تلقی میگردید؛ هرچند که به آموزههای اسلامی پایبند بود. در مقابل، گفتمان زن غربی بر شکوفایی استعدادها و حضور اجتماعی تأکید داشت، اما نسبتی با آموزههای اسلامی برقرار نمیکرد.
دکتر قاسمپور خاطرنشان کرد: هنر انقلاب اسلامی و نظریه الگوی سوم در این بود که دالهای مؤثر هر دو گفتمان را اخذ و در یک مفصلبندی جدید گرد هم آورد؛ یعنی پایبندی به آموزههای اسلامی در کنار بروز و شکوفایی استعدادها و توانمندیهای زنان. این مفصلبندی جدید، نه بازگشت به انفعال سنتی بود و نه پذیرش الگوی غربی.
وی با اشاره به تحولات دهه پنجاه گفت: در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی، زن محجبهای که تا پیش از آن حضور اجتماعی محدودی داشت، به صفوف نخست مبارزه آمد و به یک کنشگر فعال تاریخی تبدیل شد. این تحول، صرفاً یک کنش اجتماعی نبود، بلکه برآمده از یک فضای گفتمانی عمیق بود که ریشههای آن را میتوان در بیانات حضرت امام خمینی(ره) از سال ۱۳۴۲ تا پیروزی انقلاب و سپس در استمرار این مسیر در بیانات رهبر معظم انقلاب دنبال کرد.
دکتر قاسمپور با تبیین عمیقتر «الگوی سوم» تأکید کرد: انقلاب اسلامی مسیری بدیل گشود که در آن، بدون تبعیت از الگوی مدرنِ برابری جنسیتی، مسئله احقاق حقوق زنان بهصورت جدی دنبال شد.
وی با اشاره به بیانات بنیانگذار انقلاب اسلامی گفت: در نگاه روحالله خمینی، زنان نهتنها مجاز، بلکه مسئول در سرنوشت جامعهاند. تعبیر تاریخی «زنان باید در مقدرات اساسی کشور نقشآفرین باشند» یکی از کلیدیترین جملاتی است که رویکرد انقلاب اسلامی و منطق الگوی سوم را آشکار میکند.
دکتر قاسمپور افزود: این نگاه صرفاً در حد شعار باقی نماند. حضرت امام(ره) در بزنگاههای مختلف، زنان را به علمآموزی، نقشآفرینی علمی، مشارکت در تدوین قانون اساسی و انتقال مطالباتشان به مجلس خبرگان قانون اساسی دعوت کردند. این دعوتها نشان میدهد که حضور اجتماعی زنان، جزء لاینفک نظریه انقلاب اسلامی درباره زن است.
وی سپس به تبیین ویژگیهای «الگوی سوم بهمثابه یک نظریه» پرداخت و گفت: در رصدی که از بیانات سید علی خامنهای انجام دادهام، مهمترین ویژگی زن الگوی سومی، «زن موحد» است. توحید، جهتدهنده اصلی نقشآفرینی زن در زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی است و همه کنشها باید در امتداد تقویت این جهت توحیدی معنا پیدا کند.
رئیس کمیته زنان و خانواده دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام ادامه داد: در مبنای هستیشناختی الگوی سوم، نظریه «زوجیت» جایگاه محوری دارد؛ به این معنا که زن و مرد در نگاه انقلاب اسلامی نه رقیب و نه در نسبت تز و آنتیتز، بلکه مکمل یکدیگرند. برخلاف برخی رویکردهای فلسفی غرب که بر منطق تضاد تأکید دارند، الگوی سوم بر منطق توافق و همکاری در چارچوب یک زندگی توحیدی استوار است.
دکتر قاسمپور با اشاره به مبانی معرفتی این نظریه خاطرنشان کرد: در گفتمان انقلاب اسلامی، غیریت جدی با تمدن غرب وجود دارد. این غیریت به معنای نفی مطلق همه دالهای غربی نیست، اما پذیرش تمدن غرب بهعنوان یک کل و نظام معرفتی، مورد قبول نیست. در همین چارچوب، جریان فمینیسم و نظریه برابری جنسیتی، غیریتی بنیادین با الگوی سوم دارد.
وی افزود: در تمدن غربی، جنسیت بر انسانیت تفوق یافته است؛ بهگونهای که انسان پیش از آنکه انسان باشد، زن یا مرد ـ و امروز حتی حامل گرایشهای جنسی متکثر ـ تعریف میشود. اما در نگاه اسلامی و الگوی سوم، انسانیت اصل است و جنسیت در ذیل آن معنا پیدا میکند.
عضو هیئت علمی پژوهشکده زن و خانواده در تبیین رویکرد انسانشناختی الگوی سوم گفت: این نظریه در یک توازن دقیق میان «جنسیتزدایی» و «رادیکال جنسیت» قرار دارد. نه جنسیت را امری کاملاً اجتماعی و اکتسابی میداند که تفاوت زن و مرد را انکار کند، و نه همه هویت و نقش انسان را به جنسیت فرو میکاهد. جنسیت مهم است و تفاوتهایی میآفریند که به نقشها و مسئولیتهای متفاوت منجر میشود، اما این تفاوتها در افق نهایی کمال، حیات طیبه و تقرب الهی، امتیاز یا محرومیت متفاوتی برای زن و مرد ایجاد نمیکند.
دکتر قاسمپور تأکید کرد: الگوی سوم، با حفظ کرامت انسانی و به رسمیت شناختن تفاوتهای جنسیتی، افقی مشترک برای زن و مرد در مسیر رشد، تعالی و تمدنسازی ترسیم میکند؛ افقی که نه در تعارض با دین است و نه اسیر منطق صرفِ توسعهمحور غربی.
عضو هیئت علمی پژوهشکده زن و خانواده با تبیین جایگاه «حضور اجتماعی زنان» در چارچوب الگوی سوم تأکید کرد: تفاوت نقشهای زن و مرد در نگاه انقلاب اسلامی، به هیچوجه به تفاوت در مسیر کمال و حیات طیبه منجر نمیشود؛ بلکه هر دو در یک مسیر واحدِ تعالی انسانی حرکت میکنند، هرچند با نقشها و مسئولیتهای متفاوت.
وی با اشاره به تعابیر رهبر معظم انقلاب درباره زنان اظهار داشت: در گفتمان رهبر معظم انقلاب، زنان با کلیدواژههایی همچون «تاریخساز»، «غیرمنفعل»، «معماران آینده ایران» و «تماشاچی نبودن زنان» توصیف میشوند؛ تعابیری الهامبخش که هرکدام میتواند افق تازهای پیش روی دختران و زنان، بهویژه نسل نوجوان، بگشاید.
دکتر قاسمپور افزود: اگر این تعابیر بهدرستی برای دختران نوجوان تبیین شود، میتواند هستهای قدرتمند برای تربیت اجتماعی و هویتی آنان باشد و احساس مسئولیت و نقشآفرینی فعال را در آنان تقویت کند.
وی در تبیین مفهوم حضور اجتماعی زنان تصریح کرد: آنچه از گفتمان رهبر انقلاب فهم میشود، «حضور اجتماعی» به معنای صرفِ حضور فیزیکی در عرصه عمومی نیست، بلکه ناظر به «مسئولیت اجتماعی» است. مسئولیتی که متناسب با شرایط، استعدادها، علایق و دورههای مختلف زندگی زنان، اشکال متکثری از بروز و ظهور دارد.
عضو هیئت علمی پژوهشکده زن و خانواده ادامه داد: برای برخی زنان، ایفای نقش مادری و مسئولیتهای خانوادگی، مهمترین و حتی در مقاطعی «واجب عینی» است؛ در مواردی دیگر، مسئولیت اجتماعی میتواند جنبه واجب کفایی پیدا کند و در شرایطی نیز زنان میتوانند با تشخیص خود، وارد عرصههای تخصصی، اجتماعی یا حتی حکمرانی شوند.
دکتر قاسمپور با تأکید بر اصل «تکثر نقشآفرینی اجتماعی زنان» خاطرنشان کرد: در الگوی سوم، هیچیک از این اشکال نقشآفرینی بر دیگری برتری ذاتی ندارد و نظام ارزشگذاری سلسلهمراتبی میان آنها وجود ندارد. آنچه اصالت دارد، ایفای مسئولیت اجتماعی در قبال جامعه اسلامی و حرکت در مسیر حیات طیبه و توحیدی است.
وی در پایان تأکید کرد: «مسئولیت اجتماعی» شاهکلید فهم جایگاه زن در الگوی سوم است؛ الگویی که میکوشد بدون تقلیل زن به الگوهای محدود سنتی یا الگوهای توسعهمحور غربی، افق جامع و معناداری از نقشآفرینی زن در خانواده، جامعه و تمدنسازی اسلامی ارائه دهد.
ارسال نظرات