از بازی آنلاین تا باجگیری؛ پشت پرده تهدیدات سایبری کودکان
گسترش روزافزون فناوریهای ارتباطی و دسترسی آسان کودکان و نوجوانان به تلفنهای هوشمند، چهره جدیدی از زیست اجتماعی نسل آینده را رقم زده است؛ نسلی که همزمان با رشد فردی، در معرض جهان بیمرز و پیچیده فضای مجازی نیز قرار دارد. این فضا اگرچه فرصتهای گستردهای برای آموزش، خلاقیت و تعامل فراهم میکند، اما در عین حال میتواند بستری برای تهدیدهای پنهان و آسیبهای جدی باشد.
در سالهای اخیر، پلیس فتا بارها نسبت به افزایش جرایم سایبری مرتبط با کودکان و نوجوانان هشدار داده است. از اخاذیهای اینترنتی و فریبهای عاطفی گرفته تا سوءاستفاده از تصاویر خصوصی و قلدری سایبری، همگی نشان میدهد که فضای دیجیتال دیگر صرفاً محیطی تفریحی نیست، بلکه عرصهای است که نیازمند آموزش، نظارت هوشمندانه و ارتقای سواد رسانهای است.
کارشناسان معتقدند کودکان و نوجوانان به دلیل اعتماد بالا، هیجانطلبی، کنجکاوی طبیعی و ناآگاهی حقوقی، بیش از سایر گروههای سنی در معرض آسیب قرار دارند. همین ویژگیها باعث میشود مجرمان سایبری آنان را هدفی آسانتر برای سوءاستفاده بدانند.
در چنین شرایطی، رویکردهای صرفاً محدودکننده یا سلبی کارآمد نیست و آنچه میتواند امنیت پایدار ایجاد کند، آموزش مستمر و توانمندسازی خانوادهها و فرزندان است. بر همین اساس، پلیس فتا پویشی با عنوان «کودکان سایبری» را طراحی و اجرا کرده است.
در همین رابطه، سرهنگ جواد مختاررضایی، معاون اجتماعی پلیس فتا، در گفتوگو با خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم به تشریح اهداف این پویش، مهمترین مخاطرات فضای مجازی برای کودکان و شیوههای رایج سوءاستفادههای آنلاین پرداخته است.
معاون اجتماعی پلیس فتا، درباره چرایی شکلگیری پویش "کودکان سایبری" اظهار کرد: این پویش در پاسخ به افزایش تهدیدات واقعی و روبهرشد فضای مجازی برای کودکان و نوجوانان طراحی شد. امروز فضای دیجیتال صرفاً بستری برای آموزش و سرگرمی نیست، بلکه محیطی است که کودکان و نوجوانان به دلیل سن پایین، اعتماد بالا و ناآگاهی حقوقی، بیش از سایر گروهها در معرض سوءاستفاده، اخاذی، آزار و آسیبهای روانی و اجتماعی قرار دارند.
وی افزود: گسترش تلفنهای هوشمند و دسترسی زودهنگام به شبکههای اجتماعی، پیامرسانها و بازیهای آنلاین موجب شده تهدیدات سایبری از یک مسئله صرفاً فنی، به چالشی تربیتی، اجتماعی و حتی امنیتی تبدیل شود. بر همین اساس، پویش "کودکان سایبری" با هدف افزایش سواد فضای مجازی کودکان، نوجوانان و خانوادهها و با رویکرد پیشگیری آگاهانه و توانمندسازی اجرا شده است.
مهمترین مخاطرات برای کودکان و نوجوانان
معاون اجتماعی پلیس فتا با اشاره به دستهبندی مخاطرات فضای مجازی برای این گروه سنی گفت: این تهدیدات را میتوان در سه محور اصلی تقسیم کرد.
وی درباره تهدیدات فنی و امنیتی توضیح داد: بدافزارها و باجافزارها، لینکها و پیامهای فیشینگ، سرقت اطلاعات شخصی و رمزهای عبور و همچنین نصب ناخواسته برنامههای مخرب از طریق بازیها و تبلیغات جعلی از جمله مهمترین مخاطرات فنی هستند.
مختاررضایی در ادامه به تهدیدات روانی و اجتماعی اشاره کرد و گفت: قلدری و آزار سایبری مانند توهین، تمسخر، تهدید و شایعهپراکنی، وابستگی افراطی به بازیها و شبکههای اجتماعی، بروز اضطراب، انزوا، افت تحصیلی و کاهش اعتمادبهنفس و نیز الگوبرداری نادرست و بحران هویت از جمله آسیبهای جدی در این حوزه است.
وی همچنین تهدیدات اخلاقی و حریم خصوصی را مورد توجه قرار داد و افزود: تهدید به انتشار تصاویر یا اطلاعات خصوصی، فریب عاطفی و ایجاد روابط ناسالم آنلاین و سوءاستفاده از احساسات، ترس یا کنجکاوی کودک و نوجوان از مهمترین آسیبهای این بخش محسوب میشود.
اخاذیهای سایبری در چه بسترهایی رخ میدهد؟
معاون اجتماعی پلیس فتا با بیان اینکه بخش قابل توجهی از پروندههای مرتبط با کودکان به اخاذی آنلاین مربوط میشود، گفت: این سوءاستفادهها عمدتاً در پیامرسانها، شبکههای اجتماعی، بازیهای آنلاین و چتهای درون بازی رخ میدهد. همچنین سایتها و صفحات جعلی با ظاهر آموزشی یا سرگرمی و لینکهایی که از سوی افراد ناشناس یا حتی دوستان هکشده ارسال میشود، از بسترهای رایج این جرایم است.
وی درباره انواع رایج اخاذیهای سایبری تصریح کرد: اخاذی عاطفی از طریق جلب اعتماد و ایجاد رابطه دوستانه یا احساسی و سپس تهدید به افشای مکالمات یا تصاویر انجام میشود. در اخاذی با تصاویر خصوصی، مجرم با درخواست ارسال عکس یا ویدئو و سپس تهدید به انتشار آنها، قربانی را تحت فشار روانی شدید قرار میدهد.
رضایی ادامه داد: اخاذی مالی نیز از طریق درخواست پول، شارژ، کارت هدیه یا آیتمهای درون بازی صورت میگیرد و معمولاً با سوءاستفاده از ترس یا ناآگاهی کودک همراه است. در نوع دیگری از جرایم، با دسترسی غیرمجاز به حسابهای کاربری، مجرمان اقدام به اخاذی هویتی و تهدید به سوءاستفاده از نام، تصویر یا اطلاعات شخصی فرد میکنند.
نقش پویش کودکان سایبری
وی درباره اهداف پویش ششم کودکان سایبری گفت: این پویش با رویکردی آموزشی و تعاملی تلاش میکند کودکان و نوجوانان را از قربانی بالقوه به کاربر آگاه و مسئول تبدیل کند. همچنین تقویت مهارتهای "نه گفتن"، "گزارشکردن" و "کمکگرفتن" از اهداف اصلی این طرح است.
معاون اجتماعی پلیس فتا افزود: یکی دیگر از اهداف این پویش، ایجاد ارتباطی ایمن و مؤثر میان کودک، خانواده، مدرسه و پلیس فتا است تا در صورت بروز مشکل، مسیر حمایت و رسیدگی سریعتر فراهم شود.
رضایی با اشاره به شعار این پویش خاطرنشان کرد: شعار "با کودکان، ایمنتر در دنیای دیجیتال" یادآور این حقیقت است که امنیت کودکان در فضای مجازی با آموزش، همراهی و اعتماد ساخته میشود، نه با ترس و محدودیتهای افراطی.