عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی تهران مطرح کرد؛
نقش بیبدیل پدر در آموزش مسئولیتپذیری و راهبری اخلاقی زندگی
حجتالاسلام شاهمنصوری با تأکید بر اینکه هویت مردانه مجموعهای از مؤلفههای شناختی، هیجانی و رفتاری است، گفت: پدر با رفتار و گفتار خود نقشی بیبدیل در آموزش مسئولیتپذیری، خودکارآمدی و راهبری اخلاقی زندگی به فرزندان ایفا میکند و غفلت از این جایگاه میتواند پیامدهای عمیق اجتماعی و روانی به دنبال داشته باشد.
به گزارش خبرنگار گروه جمعیت و تعالی خانواده خبرگزاری رسا، حجتالاسلام رضا شاهمنصوری عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی تهران، در سلسلهنشستهای پدر پسری که روز گذشته در دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران برگزار شد، با تأکید بر ضرورت عبور از نگاه صرفاً نظری به مباحث تربیتی، اظهار کرد: یکی از چالشهای جدی در حوزه تربیت، بهویژه در رابطه پدر و پسر، این است که بسیاری از الگوهایی که ارائه میشود، صرفاً در سطح نظری باقی میماند و پاسخگوی پیچیدگیهای زیست واقعی نسل جدید نیست.
وی با اشاره به فاصله میان نظریههای کلاسیک تربیتی و واقعیتهای اجتماعی امروز افزود: بخش قابل توجهی از مباحث روانشناختی و تربیتی که امروز مطرح میشود، مبتنی بر الگوهای مربوط به ۲۰ یا حتی ۳۰ سال پیش است؛ در حالی که نوجوان امروز با مسائل، چالشها و زیستجهانی کاملاً متفاوت مواجه است و طبیعی است که نتواند با برخی از این الگوها ارتباط برقرار کند.
حجتالاسلام شاهمنصوری با تأکید بر ضرورت شناسایی دقیق چالشهای معاصر تصریح کرد: ما نیازمند ثبت و تحلیل مسئلهمندِ چالشهای واقعی میان پدران و پسران در شرایط کنونی جامعه هستیم. بهعنوان نمونه، این پرسش که «پدر قوی» در ذهن نوجوان امروز چگونه تعریف میشود، یک مسئله جدی است؛ گاهی قدرت پدر در ذهن فرزند، صرفاً به توان اقتصادی و نقش عابربانکی تقلیل پیدا میکند و اگر این مؤلفه وجود نداشته باشد، پدر عملاً از دایره اثرگذاری خارج میشود.
وی ادامه داد: اینها چالشهای واقعی زمانه ماست و باید بهعنوان دادههای اجتماعی ثبت و تحلیل شود، نه اینکه صرفاً با نسخههای کلی و انتزاعی به آن پاسخ داده شود.
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به کاهش نسبی نقش خانواده در فرآیند تربیت گفت: در گذشته، اگر عوامل مؤثر در تربیت رتبهبندی میشد، خانواده در صدر قرار داشت؛ اما امروز با گسترش رسانهها، شبکههای اجتماعی و الگوهای بیرونی، حوزه اثرگذاری خانواده بهطور جدی محدود شده است. بسیاری از والدین میگویند همه اصول تربیتی را رعایت کردهاند، اما الگوهای مدرسه، فضای مجازی و گروه همسالان، مسیر فرزند را تغییر داده است.
حجتالاسلام شاهمنصوری در ادامه با اشاره به فعالیتهای پژوهشی و میدانی در حوزه آسیبهای اجتماعی اظهار کرد: در قالب همکاری با مؤسسه «آمین» در قم که زیر نظر معاونت پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه فعالیت میکند، پروندههای دختران درگیر آسیبهای اجتماعی مورد بررسی قرار میگیرد. این افراد بهجای ورود به فرآیند قضایی و ثبت سوءسابقه، به دورههای مشاورهای و بالینی ارجاع داده میشوند.
وی افزود: بررسیهای میدانی نشان میدهد بسیاری از این آسیبها ریشه در مسائل خانوادگی، خلأهای عاطفی و ضعف ارتباط مؤثر با والدین، بهویژه پدر، دارد. فرمهای ارزیابی شامل شاخصهایی مانند افکار خودکشی، وضعیت اعتقادی، مصرف مواد، رفتارهای پرخطر و سابقه آسیبهای روانی است که تصویری عمیق از شرایط زیست این افراد ارائه میدهد.
این استاد دانشگاه با تأکید بر اهمیت دادههای میدانی خاطرنشان کرد: بدون توجه به این واقعیتهای عینی، هرگونه نسخهپردازی تربیتی ناقص خواهد بود. امروز بیش از هر زمان، نیازمند پیوند میان پژوهش، تجربه میدانی و سیاستگذاری تربیتی هستیم تا بتوانیم پاسخ مناسبی به چالشهای نسل جدید در نسبت پدر و فرزند ارائه دهیم.
وی با اشاره به بررسی پروندههای مراجعان در کلینیکهای مشاورهای اظهار داشت: بررسیهای میدانی ما نشان میدهد افرادی که در کودکی و نوجوانی، روابط ایمنتر و کمتنشتری با پدر و مادر خود داشتهاند، حتی در صورت بروز خطا یا ورود به آسیبهای اجتماعی، کمتر دچار اختلالات شدید روانشناختی میشوند. این در حالی است که در خانوادههای پرتنش، بهویژه خانوادههایی که با طلاق، خشونت خانگی یا تضعیف جایگاه پدر مواجه بودهاند، احتمال بروز اختلالات عمیق روانی بهطور معناداری افزایش مییابد.
حجتالاسلام شاهمنصوری افزود: در بسیاری از پروندههایی که بررسی شده، افرادی که در کودکی شاهد درگیریهای شدید والدین یا خشونت مداوم پدر علیه مادر بودهاند، در بزرگسالی با مشکلاتی نظیر افسردگی شدید، افکار مکرر خودکشی، اختلالات شخصیت، انزجار از خود، اضطراب و پرخاشگری مواجه شدهاند. این الگوها بهروشنی نشان میدهد که ریشه بسیاری از آسیبهای فردی و اجتماعی، به ساختارهای ناسالم خانوادگی بازمیگردد.
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به یافتههای پژوهشی داخلی و خارجی خاطرنشان کرد: نتایج مطالعات نشان میدهد رابطه پدر ـ پسر، تأثیرگذارترین رابطهای است که یک پسر در طول زندگی خود با همجنسش برقرار میکند. این رابطه نقشی اساسی در شکلگیری هویت جنسی، اجتماعی و عاطفی پسران دارد و فقدان حضور مؤثر پدر میتواند پیامدهایی چون ضعف خودانگاره، افسردگی، احساس طردشدگی، اختلالات عاطفی و مشکلات رفتاری را به دنبال داشته باشد.
وی در ادامه با طرح پرسشی بنیادین تصریح کرد: اگر از ما پرسیده شود که «مرد بودن» یا «مردانگی» دقیقاً به چه معناست، آیا پاسخ روشنی داریم؟ هویت مردانه صرفاً یک تفاوت زیستی یا فیزیولوژیک نیست، بلکه مجموعهای از مؤلفههای شناختی، هیجانی و رفتاری را در بر میگیرد که باید آگاهانه و تدریجی شکل بگیرد.
حجتالاسلام شاهمنصوری با اشاره به برخی نظریههای روانشناختی گفت: بر اساس دیدگاههای معتبر، هویت مردانه در سه حوزه اصلی شکل میگیرد؛ حوزه شناختی، که به شیوه تفکر و تحلیل مسائل مربوط است؛ حوزه انگیزشی ـ هیجانی، که نحوه مدیریت احساسات و هیجانات را در بر میگیرد؛ و حوزه رفتاری، که به کنشهای اجتماعی، مسئولیتپذیری و شیوه تعامل با دیگران مربوط میشود.
وی تأکید کرد: در این میان، نقش پدر در آموزش مسئولیتپذیری، خودکارآمدی، مدیریت هیجان، رفتار اجتماعی سالم و راهبری اخلاقی زندگی، نقشی بیبدیل است. پدر با رفتار، گفتار و تصمیمهای خود، الگوی عملی مواجهه با جامعه، قانونپذیری، تعامل انسانی و اخلاقگرایی را به فرزند منتقل میکند.
این استاد دانشگاه در پایان خاطرنشان کرد: بر اساس مبانی روانشناختی و دینی، پدر در تصمیمهای کلان زندگی خانواده نقش راهبر دارد؛ نقشی که باید بهدور از دیکتاتوری، اما همراه با اقتدار، عقلانیت و اخلاق ایفا شود. غفلت از این جایگاه، نهتنها به تضعیف هویت مردانه فرزندان منجر میشود، بلکه پیامدهای عمیق اجتماعی و روانی در نسل آینده به دنبال خواهد داشت.
ارسال نظرات