وقتی خداوند دوبار یک جمله را تکرار می‌کند

 

**«وَاسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ وَإِنَّهَا لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخَاشِعِينَ»**

(و از صبر و نماز یاری جویید و به راستی این کار جز برای فروتنان گران است)

 

باتکیه بر ویژگی‌های خلقت زن و تاب‌آوری بیولوژیکی و روانی او، به این حقیقت می‌پردازیم که چگونه مسئولیت‌های چندوجهی زنان، نیاز به یک منبع قدرت درونی دارد. در این فصل می‌آموزیم که صبر، نه یک انفعال بلکه یک مقاومت فعال در برابر روزمرگی‌هاست و چگونه نماز به‌عنوان یک سیستم عامل معنوی، خشوع و قدرت لازم را برای مدیریت بحران‌ها و پیشگیری از فرسودگی روح تأمین می‌کند.

 

در این شب‌های پُربرکت ماه مبارک رمضان که دل‌ها به خدا نزدیک‌تر است و بوی رحمت در فضای پیچیده، افتخار دارم که مهمان این جمع نورانی هستم؛ مهمان سفره‌ای که یادآور سفره‌های نورانی اهل‌بیت (علیهم السلام) است. در این لحظات نورانی، اجازه دهید در محضر شما، از جایگاه ویژه شما بانوان در هستی و نقشی که خداوند به شما واگذار کرده، سخن بگوییم.

 

ویژگی‌های اختصاصی که خداوند متعال در خلقت ما قرار داده است، نشان می‌دهد که ما زنان به دلیل ساختار مغزی و هورمونی خود، دارای تاب‌آوری بیولوژیکی و روانی ویژه‌ای هستیم. این توانایی، پایه و اساس مسئولیت‌پذیری چندوجهی ماست. مغز ما خانم‌ها، نسبت به مردان، اتصالات بیشتری بین دو نیم‌کره دارد و این قدرت را به ما می‌دهد که بتوانیم هم‌زمان چند وظیفه را مدیریت کنیم. وقتی در حال آشپزی هستیم، هم‌زمان می‌توانیم به دیکته و درس فرزندان نیز توجه کنیم. همچنین، دقت ما به جزئیات، موجب می‌شود که در برگزاری یک مهمانی خانوادگی یا افطاری، به کوچک‌ترین مسائل که برای سفره افطاری ضروری است، توجه داشته باشیم. همه این‌ها، حقایقی هستند که علم امروز نیز آن‌ها را تأیید کرده است.

 

خداوند متعال در آیه ۱۵ سوره مبارکه احقاف می‌فرماید: **«وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ إِحْسَانًا حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهًا وَوَضَعَتْهُ كُرْهًا وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا حَتَّى إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَبَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً قَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَى وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَصْلِحْ لِي فِي ذُرِّيَّتِي إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ وَإِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِينَ»**. این آیه، تنها یک توصیف از تحمل رنج جسمی نیست، بلکه تحلیل عمیقی از مقاومت و صبر ذاتی ما مادران ارائه می‌دهد. «حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهًا» یعنی یک مادر با سختی و مشقت باردار می‌شود. کلمه «كُرْهًا» در اینجا به معنای تحمل بار سنگین و دشوار است، نه به معنای یک ناخوشایندی ساده. این رنج فقط جسمی نیست؛ بلکه مسئولیتی تکوینی و وجودی است. خداوند متعال با این آیه، این حقیقت را مطرح می‌کند که زن از نظر خلقت برای پذیرش این سنگینی‌ها آماده شده است. این آمادگی، یک برتری نیست، بلکه مأموریتی الهی است که زن را در جایگاه معمار حیات قرار می‌دهد.

 

خداوند متعال به پیامبر اسلام نیز مسئولیت سنگینی را محول کرده است و به تبع این مسئولیت بسیار بزرگ، یاری‌دهنده‌ای برای تحمل این سختی‌ها متذکر می‌شود تا با کمک آن بتواند سختی‌ها و دشواری‌های این مسئولیت را تحمل کند. خداوند در آیه ۱۳۰ سوره مبارکه طه می‌فرماید: **«فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا وَمِنْ آنَاءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَأَطْرَافَ النَّهَارِ لَعَلَّكَ تَرْضَى»**. یعنی: «پس درباره آنچه می‌گویند، صبر کن و پیش از طلوع خورشید و قبل از غروب آن، با ستایش پروردگارت او را تسبیح کن و همچنین، در بخش‌هایی از شب و اطراف روز تسبیح‌گری باش، شاید خشنود شوی.» خداوند با این آیه، فرمولی شکست‌ناپذیر برای تحمل سختی‌های این مسئولیت سنگین در اختیار پیامبر قرار داده است: صبر و نماز.

 

به واسطه همین مسئولیت سنگین که در عالم خلقت به ما زنان داده شده است، خداوند فرمول استقامت در برابر این سختی‌ها را نیز در اختیار ما قرار داده است. خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: **«وَاسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ»**. این آیه آن قدر مهم است که در قرآن کریم «دو بار» تکرار شده است؛ یک بار در آیه ۴۵ سوره بقره خطاب به اهل کتاب: **«وَاسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ وَإِنَّهَا لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخَاشِعِينَ»** و یک بار در آیه ۱۵۳ سوره بقره خطاب به ما مؤمنان: **«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ»**. این تکرار، نشان از اهمیت فوق‌العاده این دو عنصر در رسیدن به اهداف والای یک جامعه الهی دارد و ما بانوان که مسئولیت سنگین‌تری در مدیریت زندگی داریم، طبعاً بیش از دیگران به این دو عنصر مهم برای استقامت و مقاومت در سختی‌ها نیازمندیم.

 

عزیزان من! زندگی هیچ وقت بی‌رنج نبوده و نخواهد بود. حتی اگر تمام جوانب احتیاط را رعایت کنیم، باز هم مشکلاتی سر راهمان سبز می‌شود؛ این جزو قوانین دنیاست. ممکن است خودمان مراقب باشیم، اما یک بی‌احتیاطی از طرف دیگری به ما آسیب بزند. زندگی و رنج، دو جزء جدایی‌ناپذیرند. ما باید با راهکارهایی ظرفیت خود را بالا ببریم؛ درست مثل کسی که قوای جسمی‌اش را تقویت می‌کند تا بیماری نتواند او را از پا درآورد. فرقی نمی‌کند هر یک از ما چه نقشی در پیشرفت جامعه بر عهده داریم؛ با همه تفاوت‌ها، همه ما در یک چیز مشترکیم: گرفتاری‌ها و سختی‌ها.

 

در بین شما بانوانی هستند که مادر و خانه‌دار هستند. وقتی پای درد دلشان می‌نشینی، با آه و ناراحتی می‌گویند: هر روز صبح که بیدار می‌شوم، با خودم می‌گویم: «امروز هم مثل روزهای قبل است؛ ظرف‌ها، لباس‌ها، غذا و... هیچ وقت تمام نمی‌شود! انگار روی تردمیل می‌دوی و هرگز به مقصد نمی‌رسی.» آن‌ها احساس می‌کنند تلاش‌هایشان نادیده گرفته می‌شود؛ انگیزه‌ای نمی‌بینند؛ نمی‌دانند چگونه با خستگی و دل‌زدگی مبارزه کنند و مدام حس بی‌اهمیت بودن به آن‌ها دست می‌دهد.

 

شاید در میان شما پرستاران و کادر درمانی هم هستند که جان بیماران را نجات می‌دهند؛ اما خودشان گاهی درد دل می‌کنند: «ما باید به درد همه برسیم، ولی هیچ‌کس به درد ما نمی‌رسد.» روی پرستاری را دیدم که می‌گفت: «دخترم به من می‌گوید: مامان! تو از دکترها هم مهربان‌تری، ولی چرا همیشه خسته‌ای؟» این خستگی فقط جسمی نیست؛ خستگی روحی هم هست؛ بار غم و درد آدم‌ها که هر روز بر شانه‌هایشان سنگینی می‌کند؛ وقتی بیماری درد می‌کشد، انگار بخشی از روح پرستار به درد می‌آید.

 

همچنین، در میان شما خانم‌هایی هستند که کارمند یا کارآفرین‌اند. وقتی سر صحبتشان باز می‌شود، می‌گویند: «در دنیای ما، رقابت خیلی شدید است؛ همیشه باید در چشم بقیه قوی به نظر بیایی، اما دلت آشوب است. همیشه یک ترس پنهان با من هست که نکند شکست بخورم؟» ترس از شکست و دل‌هراسه، ترس از قضاوت‌شدن و عقب‌افتادن، آرامش را از آن‌ها گرفته و باعث شده حتی در موفقیت‌ها هم نتوانند به معنای واقعی شاد باشند.

 

و آن زنانی که اکنون همسرشان در کنارشان نیست (به دلیل جدایی و یا از دست دادن او)، درگیر نگاه جامعه‌اند و شاید احساس تنهایی کنند. وقتی با آهی عمیق درد دل می‌کنند، می‌گویند: «بزرگ‌ترین درگیری من، نگاه جامعه است. حس تنهایی، ترس از آیندهٔ فرزندم و فشار مالی بعد از جدایی، روحیه‌ام را خیلی ضعیف کرده. هرجا می‌روم، حس می‌کنم یک مهر "شکست‌خورده" روی پیشانی‌ام هست.» این زخم قضاوت‌های جامعه، از هر زخم فیزیکی عمیق‌تر است و اعتمادبه‌نفس را نابود می‌کند.

 

همهٔ ما خانم‌ها به‌دلیل مسئولیت‌های سنگینی که در جامعه بر عهده داریم، ناگزیر با سختی‌ها و گرفتاری‌هایی روبه‌رو می‌شویم. خداوند متعال برای کسب قدرت و عبور از بحران‌های زندگی، دو کلید مهم در اختیار انسان قرار داده است؛ همان دو یاری‌گر که به سبب مسئولیت بزرگ پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)، به وی نیز عطا شد: صبر و نماز. آیه‌ای که به‌عنوان دستورالعمل الهی برای مواجهه با مشکلات و مسئولیت‌های کلان نازل شده و صبر و نماز را دو رکن اصلی برای تاب‌آوری در برابر سنگینی مسئولیت‌ها معرفی می‌کند؛ آیه‌ای که بارها شنیده‌ایم، اما شاید کمتر در ژرفای آن تأمل کرده باشیم؛ این آیه راهگشای بسیاری از گره‌های زندگی ماست؛ گره‌هایی که گاه از ترس‌هایمان یا از رهاکردن رؤیایی نیمه‌تمام شکل گرفته‌اند؛ گره‌هایی که حتی با دستان هم باز نمی‌شوند. این آیه همچون چراغی روشن، راه را به ما نشان می‌دهد.

 

پس بیایید با تکیه بر این دو ابزار قدرتمند الهی - صبر و نماز - و با آگاهی از ظرفیت‌های والایی که خداوند در وجود ما زنان به امانت نهاده، مسیر زندگی را با آرامش و اطمینان بیشتری بپیماییم و بدانیم که خداوند همواره با صابران است.